Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, dựa trên số liệu của Bệnh viện Tâm thần Trung ương I, tỷ lệ mắc rối loạn tâm thần phổ biến tại Việt Nam là khoảng 14,2%, trong đó rối loạn trầm cảm chiếm khoảng 2,45% dân số
Cuộc sống hiện đại mang đến nhiều cơ hội để phát triển, nhưng cũng khiến con người phải đối mặt với vô vàn áp lực vô hình. Áp lực đến từ học tập, công việc, tài chính, trách nhiệm gia đình, những đổ vỡ trong tình cảm hay cảm giác cô đơn giữa nhịp sống hối hả có thể âm thầm bào mòn sức khỏe tinh thần của bất kỳ ai. Tại Việt Nam, các vấn đề về sức khỏe tâm thần đang ngày càng được quan tâm, đặc biệt ở thanh thiếu niên và người trẻ. Đằng sau một nụ cười, một câu nói “tôi ổn” hay vẻ ngoài bình thường có thể là một người đang âm thầm gồng mình chống chọi với những áp lực kéo dài mà không biết tìm ai để sẻ chia. Không ai muốn mình phải sống trong tuyệt vọng. Khi những gánh nặng cứ chồng chất qua từng ngày mà không được lắng nghe, thấu hiểu hay giúp đỡ, sức khỏe tinh thần sẽ dần suy kiệt và đôi khi đẩy con người đến những quyết định đau lòng.
Trầm cảm là một trong những rối loạn tâm thần phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi, có diễn tiến từ nhẹ đến nặng. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực và các hậu quả đáng tiếc. Điều cần được khẳng định là trầm cảm không phải là sự yếu đuối, bi quan hay thiếu nghị lực, mà là một bệnh lý về sức khỏe tâm thần đã được y học công nhận và có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm, thăm khám và can thiệp đúng cách.
Đáng buồn hơn cả, điều khiến nhiều người mắc trầm cảm tổn thương không chỉ là căn bệnh họ đang mang, mà còn là sự kỳ thị và thiếu thấu hiểu từ những người xung quanh. Không ít người vẫn vô tình nói: “Chỉ cần nghĩ tích cực là sẽ hết”, “Có gì đâu mà phải buồn” hay “Mạnh mẽ lên đi”. Những lời tưởng như động viên ấy lại khiến người bệnh cảm thấy nỗi đau của mình không được thấu hiểu, từ đó ngại chia sẻ và tiếp tục chịu đựng trong im lặng.
Mạng xã hội kết nối con người, nhưng cũng có thể trở thành nơi những lời nói vô tình gây tổn thương. “Cư dân mạng” không phải là một lớp vỏ bọc cho phép bất kỳ ai phán xét, công kích hay lăng mạ người khác. Một bình luận ác ý có thể chỉ là phút bốc đồng của người viết, nhưng lại trở thành nỗi đau dai dẳng đối với người nhận. Với những người đang mắc trầm cảm hoặc rơi vào khủng hoảng tâm lý, đó đôi khi chính là giọt nước làm tràn ly.
Sức khỏe tâm thần cũng quan trọng như sức khỏe thể chất. Khi bị sốt, đau tim hay gãy xương, chúng ta đều biết cần đến cơ sở y tế để được điều trị. Thế nhưng khi tâm hồn bị tổn thương, nhiều người lại chọn im lặng vì sợ bị đánh giá. Chính sự kỳ thị ấy đã khiến không ít người bỏ lỡ thời điểm “vàng” để được hỗ trợ.
Có lẽ, thay vì hỏi: “Sao không mạnh mẽ lên?”, hãy hỏi họ rằng: “Bạn có đang ổn không?”. Thay vì vội vàng phán xét, hãy dành thời gian lắng nghe. Thay vì chỉ trích, hãy trao đi sự cảm thông. Đôi khi, điều một người đang tuyệt vọng cần nhất không phải là một lời khuyên hoàn hảo, mà chỉ là cảm giác họ không phải đối diện với nỗi đau một mình.
Mỗi chúng ta đều có thể góp phần phòng ngừa tự tử bằng những hành động rất đơn giản. Hãy quan tâm nhiều hơn đến người thân, bạn bè, đồng nghiệp khi nhận thấy họ có những thay đổi bất thường về cảm xúc hoặc hành vi. Hãy sử dụng mạng xã hội một cách văn minh, không cổ súy bạo lực ngôn từ, không chế giễu, không hùa theo đám đông để công kích người khác. Và nếu chính bạn hoặc người xung quanh đang phải đối mặt với những khó khăn về tâm lý kéo dài, đừng ngần ngại tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, người tin cậy hoặc các cơ sở y tế, chuyên gia tâm lý. Tìm kiếm sự giúp đỡ không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối, mà là một hành động dũng cảm để bảo vệ chính mình.
Một xã hội nhân văn không được xây dựng bằng những lời phán xét, mà bằng sự thấu hiểu. Một cộng đồng khỏe mạnh không chỉ là nơi con người được chăm sóc về thể chất, mà còn là nơi mọi người cảm thấy an toàn khi được bày tỏ cảm xúc, được lắng nghe và được yêu thương.
Hãy để sự tử tế trở thành một thói quen. Hãy để sự đồng cảm thay thế những lời phán xét. Bởi đôi khi, điều giữ một người ở lại với cuộc sống không phải là một phép màu, mà chỉ đơn giản là họ biết vẫn còn có người lắng nghe và mong họ tiếp tục bước về phía trước. Một lời hỏi han hôm nay có thể trở thành hy vọng của một cuộc đời ngày mai./.
Trần Huỳnh Thùy Anh – Trạm Y tế phường Vĩnh Tế
