Theo thống kê của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), Tổ chức Y tế thế giới (WHO) về sức khỏe tâm thần tại nơi làm việc, ước tính 15% người trưởng thành trong độ tuổi lao động được chẩn đoán rối loạn tâm thần (năm 2019). Trên toàn cầu, mỗi năm có khoảng 12 tỉ ngày làm việc bị thất thoát do trầm cảm và lo lắng (chiếm khoảng 20,7%), gây thiệt hại 1.000 tỉ USD mỗi năm về năng suất lao động. Tại Việt Nam, có khoảng 42% người lao động thường xuyên gặp căng thẳng.
Stress là gì ?
Căng thẳng tinh thần (thường gọi là stress) là một phản ứng tự nhiên về thể chất và tinh thần đối với những trải nghiệm khó khăn trong cuộc sống. Nguyên nhân gây stress thường do áp lực công việc, bất ổn trong các mối quan hệ, hay thậm chí là xung đột trong gia đình dẫn đến chúng ta phải suy nghĩ quá nhiều, trăn trở và cảm thấy bức bối. Stress nếu không được chẩn đoán, điều trị và cân bằng kịp thời, sẽ kéo theo nhiều mối nguy hại cho sức khỏe; đặc biệt là bệnh tăng huyết áp. Ngoài ra, việc căng thẳng quá mức nếu diễn ra thường xuyên sẽ khiến tim phải làm việc quá sức trong thời gian dài, tăng nguy cơ đột quỵ hoặc đau tim.
Stress ảnh hưởng đến huyết áp như thế nào ?
Khi bị căng thẳng tinh thần, cơ thể chúng ta phản ứng lại bằng cách tiết ra hormone (adrenaline và cortisol), đi thẳng vào máu. Những hormone này làm tim đập nhanh, co giãn thành động mạch để bơm máu về các cơ quan quan trọng. Kết quả là mức huyết áp của người bệnh cũng tăng lên tương ứng. Thông thường, đây chỉ là triệu chứng tạm thời. Huyết áp của bạn sẽ trở về ngưỡng an toàn sau khi cảm giác căng thẳng được giải tỏa. Tuy nhiên, nếu áp lực tinh thần cứ tiếp diễn liên tục, với cường độ ngày một cao thì theo thời gian, cơ thể sẽ không cân bằng kịp, tác động xấu đến mức huyết áp của bạn.
Người trưởng thành nói chung và người bệnh tăng huyết áp nói riêng, cần lưu ý dấu hiệu căng thẳng tinh thần trên cả phương diện tâm lý, thể chất và hành vi.
Dấu hiệu về mặt tâm lý
Những chuyển biến về mặt tâm lý là dấu hiệu rõ ràng nhất của chứng căng thẳng tinh thần. Khi phải đối diện với áp lực, người bệnh tăng huyết áp sẽ: Dễ cáu gắt, nổi giận, tâm trạng thất thường; Gặp khó khăn khi muốn thư giãn, cho đầu óc nghỉ ngơi; Cảm thấy quá tải, như thể mình không làm chủ được cuộc sống; Cảm xúc tiêu cực về bản thân, cô đơn, bức bối, bất lực; Chủ động xa lánh mọi người.
Dấu hiệu về mặt thể chất
Chúng ta sẽ gặp khó khăn rất nhiều khi kiểm soát bệnh tăng huyết áp nếu đồng thời phải đối mặt với: Đau đầu dữ dội; Buồn nôn, tiêu chảy, táo bón; Đau mỏi toàn thân; Đau thắt ngực kèm tim đập nhanh; Mất ngủ kéo dài; Run rẩy, lo lắng, toát mồ hôi lạnh ở tay và chân; Khô miệng, mỗi khi nuốt lại cảm thấy đau.
Hậu quả từ những thay đổi tiêu cực về mặt thể chất lẫn tâm lý khiến người bị căng thẳng tinh thần cũng dần dần thay đổi hành vi, lối sống.
Phòng chống tăng huyết áp do stress như thế nào ?
Thay đổi lối sống giúp bệnh nhân kiểm soát tình trạng lo âu, căng thẳng, giải tỏa phiền muộn và tránh nguy cơ tăng huyết áp. Nếu duy trì lối sống lành mạnh và khoa học, các cảm xúc tiêu cực và nhiều vấn đề sức khỏe thể chất sẽ thuyên giảm rõ rệt. Dưới đây là một số lời khuyên giúp bạn và người thân kiểm soát tốt tình trạng cẳng thẳng tinh thần quá mức:
Loại trừ các tác nhân gây căng thẳng như: Thức khuya, làm việc với cường độ cao, suy nghĩ quá nhiều,…. Thiền định mỗi ngày, tập thể dục thường xuyên, ăn uống điều độ, ngủ đủ giấc,… Khi những cảm xúc tiêu cực được chế ngự thì tình trạng tăng huyết áp sẽ được cải thiện đáng kể;
Không sử dụng rượu bia, tránh hút thuốc lá, hạn chế các món ăn mặn, cay nóng và thực phẩm chứa chất béo bão hòa. Nên tăng cường bổ sung trái cây, rau xanh, thực phẩm giàu Omega 3 và probiotic (lợi khuẩn) vào chế độ ăn để cải thiện sức khỏe và chức năng tim mạch. Uống đủ 2 lít nước/ngày để thanh lọc cơ thể, kích thích quá trình trao đổi chất. Những bệnh nhân bị tăng huyết áp liên tục nên uống trà râu bắp, trà hoa cúc, nước ép rau củ,… để cải thiện sức khỏe;
Lên kế hoạch làm việc khoa học và hợp lý, đảm bảo công việc được hoàn thành trong 7 – 8 giờ. Đi lại nhẹ nhàng sau mỗi 2 giờ làm việc, dành khoảng 30 phút nghỉ trưa để giảm căng thẳng do công việc;
Học cách chia sẻ, xây dựng thêm những mối quan hệ mới để tránh tình trạng tự cô lập bản thân. Từ đó, bạn sẽ giảm bớt cảm xúc lo âu, buồn bã, có những suy nghĩ tích cực hơn. Xây dựng những thói quen lành mạnh: Nghe nhạc, dành thời gian chăm sóc bản thân, trồng cây xanh, chơi với thú cưng, học thêm những bộ môn mới,…
Hãy đến gặp bác sĩ tư vấn nếu bạn hay người thân đột nhiên: Thay đổi khẩu vị, ăn không ngon miệng hoặc không muốn ăn gì cả; Cảm thấy trì trệ, không muốn nhận bất kỳ trách nhiệm gì; Hút thuốc, uống rượu hay thậm chí là sử dụng chất kích thích; Luôn bồn chồn lo lắng, thể hiện qua việc cắn móng tay, nắm chặt tay, đi tới đi lui. Tuy nguy hiểm như vậy nhưng căng thẳng tinh thần không phải là bệnh nan y. Bạn hoàn toàn có thể phòng tránh, kiểm soát những yếu tố gây căng thẳng tinh thần. Chỉ cần áp dụng chế độ dinh dưỡng phù hợp, kết hợp tập luyện thể dục thể thao là người bệnh tăng huyết áp đã cải thiện sức khỏe tinh thần cho chính mình./.
BS. Mai Hồng Thịnh – Trung tâm Kiểm soát bệnh tật An Giang
