Sốt xuất huyết (SXH) là bệnh truyền nhiễm cấp tính cực kỳ nguy hiểm, hiện vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Bệnh lây truyền qua loài muỗi có khả năng chích nhiều người liên tiếp, khiến virus Dengue gây bệnh lan truyền rất nhanh trong cộng đồng. Virus này tồn tại dưới 4 chủng khác nhau gồm: Den-1, Den-2, Den-3 và Den-4. Vậy, một người có thể mắc SXH nhiều lần trong đời, thậm chí lần mắc sau còn nguy hiểm hơn, do nguy cơ phản ứng miễn dịch chéo.
Khi trẻ mắc SXH, thường có biểu hiện: sốt cao, đau đầu, mệt mỏi, phát ban, nôn mữa, xuất huyết dưới da, ăn uống kém, chảy máu mũi, chảy máu chân răng… Nguy hiểm nhất là giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Lúc này, dù người bệnh có thể giảm sốt nhưng lại xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nặng như nôn nhiều, li bì, xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết não, gan to, đau bụng vùng mạn sườn phải, tay chân lạnh, mạch nhanh, men gan tăng cao hoặc rối loạn tri giác. Người bệnh có thể bị suy đa tạng, sốc do thoát huyết tương và tử vong, nếu không được đưa đế cơ sở y tế để cấp cứu kịp thời.
Điểm lo ngại nhất của SXH hiện nay là dịch bệnh phá vỡ quy luật và diễn biến phức tạp. Nếu trước đây chu kỳ SXH bùng phát khoảng 5 năm/lần; thì nay do biến đổi khí hậu và sự đô thị hóa tăng mạnh, chu kỳ này đã rút ngắn. Mặt khác, trước đây khoảng 60- 70% ca SXH là trẻ em, nhưng hiện tỷ lệ mắc ở trẻ em và người lớn gần như ngang nhau. Dù vậy, trẻ em, đặc biệt là nhũ nhi và trẻ dưới 5 tuổi, có nguy cơ sốc và diển tiến nặng cao hơn. Đến nay, tình trạng sốc vẫn diễn ra theo quy luật từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh. Tuy nhiên, các ca biến chứng nặng phần lớn rơi vào nhóm trẻ có bệnh nền, hoặc do phụ huynh chủ quan đưa trẻ nhập viện trễ. Ngoài ra, dịch SXH không còn khu trú ở các khu vực đô thị, nơi có mật độ dân cư đông đúc mà đã lan rộng ra cả vùng đồi núi và nơi có nhà cửa thưa thớt. Đặc biệt, ngay từ những tháng đầu năm 2026, ở một số nơi đã ghi nhận sự bùng phát dịch. Điều này có nghĩa là “khoảng lặng” giữa các mùa dịch đang dần biến mất và mầm bệnh luôn tồn tại sẵn trong cộng đồng, chỉ chờ điều kiện thời tiết thuận lợi là bùng phát.
Khi bước vào mùa mưa (mùa cao điểm SXH), muỗi phát triển mạnh, số ca mắc ở trẻ có thể tăng nhanh. Bởi nếu trong điều kiện khô lạnh, vòng đời từ trứng phát triển thành muỗi trưởng thành mất khoảng 2-3 tuần, thì với thời tiết nóng ấm trong giai đoạn giao mùa, chu kỳ này bị rút ngắn xuống chỉ còn khoảng 7 đến 10 ngày. Điều này dẫn đến việc mật độ muỗi trong cộng đồng tăng vọt chỉ trong một thời gian ngắn, đẩy nhanh tốc độ lây lan của các ổ dịch. Bên cạnh đó, những đợt mưa bão sẽ tạo ra các vũng nước đọng xung quanh nhà, tại các công trình xây dựng, ở vật dụng phế thải, các khay nước thải điều hòa; thậm trí xuồng ghe đậu sát nhà trong mùa nước nổi… đều là nơi lý tưởng để muỗi đẻ trứng. Ngoài ra, vào mùa mưa cũng khiến muỗi có xu hướng bay vào trong nhà để tìm nơi trú ẩn, làm tăng tần suất tiếp xúc và chích người gây bệnh.
Để phòng chống SXH, nhà cửa cần thông thoáng, đủ ánh sáng; đặc biệt ngủ mùng, kể cả ban ngày; sử dụng kem xua muỗi, hoặc vợt điện diệt muỗi. Triệt tiêu nguồn sinh sản của muỗi, bằng cách kiểm tra và úp ngược các xô, chậu, gáo dừa; thay nước bình hoa, khay nước thải tủ lạnh, khay nước uống của vật nuôi ít nhất 1 lần/tuần để cắt đứt chu kỳ sinh trưởng của muỗi; thả cá vào các bể chứa nước lớn, thường xuyên cọ rửa thành bể để loại bỏ trứng muỗi bám vào. Các gia đình cũng cần phối hợp chặt chẽ với y tế địa phương khi có chiến dịch phun hóa chất diệt muỗi tại khu dân cư. Bên cạnh đó, việc tiêm phòng vaccine SXH được xem là một bước đột phá trong việc bảo vệ sức khỏe, giúp cơ thể tạo ra kháng thể chủ động, giảm nguy cơ mắc bệnh và chuyển nặng. Đồng thời, giảm tỷ lệ nhập viện nhờ hiệu quả bảo vệ cao. Từ đó, giúp bớt gánh nặng chi phí y tế và giảm áp lực cho các cơ sở y tế trong mùa dịch bệnh./.
Nguyễn Minh Thời – TTYT Tịnh Biên
