Mỗi năm, cúm mùa khiến hàng triệu trẻ em trên thế giới mắc bệnh, trong đó trẻ dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ nhập viện và biến chứng nặng. Theo TS.BS Lê Kiến Ngãi, Trưởng khoa Dự phòng và Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Nhi Trung ương, những tuần cuối mùa hè 2026 này, bệnh viện đang ghi nhận có từ 60-80 ca có xét nghiệm cúm dương tính trong 1 tuần và tỷ lệ nhập viện khoảng 20%. Theo TS.BS Lê Kiến Ngãi, cúm mùa là gánh nặng bệnh tật đáng kể đối với trẻ em và khuyến cáo phụ huynh không nên chủ quan với căn bệnh tưởng như quen thuộc này.
Thưa Tiến sĩ, cúm mùa đang tạo ra áp lực (gánh nặng) bệnh tật như thế nào đối với trẻ em? Tỷ lệ thăm khám và nhập viện do cúm tại Bệnh viện Nhi Trung ương thời gian qua có điểm gì đáng lưu ý?
TS.BS Lê Kiến Ngãi: Cúm là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus cúm gây ra. Đường hô hấp thường là nơi virus cúm xâm nhập và tấn công đầu tiên. Tuy nhiên cúm cũng thường tác động đến toàn thân. Do đó, nhiễm cúm nghe thì đơn giản nhưng thực sự cúm gây ra gánh nặng bệnh tật rất lớn, nhất là ở trẻ em. Hằng năm, cúm gây ra hàng triệu ca mắc trên thế giới, trong đó trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt trẻ dưới 2 tuổi, là nhóm có nguy cơ cao bị bệnh nặng và phải nhập viện.
Ở trẻ em, cúm thường khởi phát đột ngột với sốt cao, ho, đau họng, chảy mũi, đau nhức cơ và mệt mỏi. Phần lớn trẻ sẽ hồi phục sau khoảng một tuần, nhưng không ít trường hợp diễn biến nặng với các biến chứng như viêm phổi, viêm tai giữa, viêm thanh khí phế quản, viêm cơ tim, viêm não hoặc làm nặng thêm các bệnh lý nền như hen phế quản và tim bẩm sinh. Trẻ sơ sinh, trẻ sinh non, trẻ suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh mạn tính có nguy cơ biến chứng và tử vong cao hơn.
Bên cạnh ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, cúm mùa còn tạo ra gánh nặng đáng kể cho gia đình và xã hội. Trẻ mắc cúm phải nghỉ học, cha mẹ phải nghỉ làm để chăm sóc, đồng thời phát sinh nhiều chi phí khám chữa bệnh, thuốc men và nằm viện. Trẻ em cũng là nguồn lây quan trọng trong cộng đồng do thời gian thải virus kéo dài và tiếp xúc gần tại trường học, nhà trẻ, làm gia tăng nguy cơ lây bệnh cho người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người có bệnh nền.
Tại Bệnh viện Nhi Trung ương ghi nhận qua các trường hợp đến khám và điều trị tại bệnh viện. Cúm là bệnh truyền nhiễm xuất hiện quanh năm, cùng với các đợt bùng phát với số lượng ca bệnh đến khám và nhập viện tăng cao. Các đợt bùng phát thường xuất hiện vào mùa Thu – Đông – Xuân. Tuy nhiên có giai đoạn cúm bùng phát vào giữa mùa Hè như năm 2022 với hơn 2000 ca cúm được phát hiện trong 1 tuần. Những tuần cuối mùa hè 2026 này đang ghi nhận có từ 60-80 ca có xét nghiệm cúm dương tính trong 1 tuần và tỷ lệ nhập viện khoảng 20%. Bệnh viện đang theo dõi sát để đánh giá có thể có nguy cơ bùng phát cúm trong những tháng cuối năm.
Hệ miễn dịch của trẻ em (đặc biệt là trẻ nhỏ) rất nhạy cảm. Việc mắc cúm mùa có thể dẫn đến những hệ lụy sức khỏe lâu dài hoặc các biến chứng nguy hiểm nào thưa Tiến sĩ?
TS.BS Lê Kiến Ngãi: Trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, có nguy cơ mắc cúm và diễn biến nặng cao hơn người lớn do hệ miễn dịch còn non nớt, chưa phát triển hoàn thiện. Ở giai đoạn đầu đời, khả năng nhận diện và tiêu diệt virus của hệ miễn dịch còn hạn chế, trong khi trí nhớ miễn dịch đối với virus cúm hầu như chưa được hình thành vì trẻ chưa từng tiếp xúc hoặc chưa được tiêm vaccine đầy đủ. Điều này khiến virus dễ dàng nhân lên trong đường hô hấp, gây tổn thương niêm mạc và gây bệnh thực sự.
Không chỉ gây sốt, ho hay viêm đường hô hấp, virus cúm còn làm suy giảm hàng rào bảo vệ tự nhiên của niêm mạc hô hấp, tạo điều kiện để vi khuẩn xâm nhập và gây bội nhiễm. Đây là lý do trẻ mắc cúm có nguy cơ cao gặp các biến chứng như viêm phổi, viêm tai giữa, viêm xoang, thậm chí viêm não, viêm cơ tim hoặc nhiễm khuẩn huyết ở những trường hợp nặng. Đối với trẻ mắc bệnh nền như hen phế quản, tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch, cúm có thể làm bệnh tiến triển nặng nhanh chóng và đe dọa tính mạng.
Một hậu quả khác thường bị xem nhẹ là sau khi mắc cúm, hệ miễn dịch của trẻ cần thời gian để hồi phục. Trong giai đoạn này, trẻ dễ mắc thêm các bệnh nhiễm trùng khác, kéo dài thời gian sống chung với bệnh tật, ảnh hưởng đến dinh dưỡng, sự phát triển thể chất và chất lượng cuộc sống. Trong hộ gia đình khi có trẻ nhiễm cúm mà không được điều trị dứt điểm, phòng tái nhiễm, tái phát sẽ tạo ra các nguồn lây tiềm tàng, luẩn quẩn trong gia đình.
Tiến sĩ có thông điệp gì gửi tới các bậc phụ huynh về tầm quan trọng của việc tiêm vắc-xin cúm mùa cho trẻ, cũng như kết hợp các biện pháp dự phòng nhiễm khuẩn khác trong sinh hoạt hàng ngày?
TS.BS Lê Kiến Ngãi: Cúm là bệnh truyền nhiễm thường gặp, gây nhiều phiền toái nhưng là bệnh hoàn toàn có thể dự phòng được. Điều đáng lo ngại là nhiều phụ huynh vẫn coi cúm chỉ là bệnh cảm sốt thông thường, trong khi thực tế virus cúm có thể gây viêm phổi, viêm tai giữa, viêm não, viêm cơ tim và làm nặng thêm các bệnh lý nền ở trẻ nhỏ. Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt trẻ dưới 2 tuổi, có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên nguy cơ nhập viện và biến chứng luôn cao hơn so với trẻ lớn và người trưởng thành.
Để bảo vệ trẻ, cần thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng bệnh như giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người, giữ vệ sinh môi trường bề mặt ở nhà, trường học, văn phòng, nơi công cộng… bảo đảm dinh dưỡng hợp lý, ngủ đủ giấc và hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang mắc bệnh hô hấp. Tuy nhiên, biện pháp hiệu quả nhất, căn cơ nhất để phòng cúm và giảm nguy cơ mắc bệnh nặng vẫn là tiêm vaccine cúm hằng năm.
Virus cúm liên tục thay đổi, vì vậy khả năng bảo vệ của vaccine cần được cập nhật theo các chủng virus đang lưu hành theo thời gian và vùng địa lý. Tiêm vaccine không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc cúm mà còn làm giảm đáng kể nguy cơ nhập viện, biến chứng nặng và tử vong ở trẻ em. Ngay cả khi trẻ vẫn mắc cúm sau tiêm, bệnh thường diễn biến nhẹ hơn và thời gian hồi phục cũng nhanh hơn.
Bên cạnh việc bảo vệ từng cá nhân, tiêm vaccine còn góp phần tạo miễn dịch cộng đồng, hạn chế sự lây lan của virus trong gia đình, trường học và xã hội, qua đó bảo vệ cả những trẻ chưa đủ điều kiện tiêm chủng hoặc có bệnh lý khiến hệ miễn dịch suy giảm.
Đừng chờ đến khi trẻ mắc cúm mới nghĩ đến phòng bệnh. Tiêm vaccine cúm hằng năm chính là cách chủ động, an toàn và hiệu quả nhất để bảo vệ trẻ trước một căn bệnh tưởng quen thuộc nhưng có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng./.
Thực hiện: Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe Trung ương
