Năm 2026, Ngày Thế giới Nhận thức về Tự kỷ (02/4) được phát động với chủ đề: “Tự kỷ và Nhân loại – Mỗi cuộc đời đều có giá trị”. Thông điệp này nhấn mạnh rằng mỗi người trong phổ tự kỷ đều là một phần của cộng đồng nhân loại, xứng đáng được tôn trọng, thấu hiểu và tạo điều kiện để phát triển toàn diện.
Trẻ tự kỷ có sự rối loạn phát triển về khả năng vận động, ngôn ngữ, giao tiếp và các kỹ năng xã hội. Dấu hiệu trẻ tự kỷ thường xuất hiện trước khi trẻ 3 tuổi. Gia đình nhận biết được càng sớm, càng giúp trẻ điều trị can thiệp sớm và càng có lợi cho trẻ.
Các chuyên gia cho rằng ba năm đầu đời là “thời điểm vàng” để phát hiện và can thiệp sớm. Trong giai đoạn này, não bộ trẻ có tính linh hoạt cao, các kết nối thần kinh chưa hoàn thiện nên dễ dàng thích nghi nếu được hỗ trợ đúng cách. Ngược lại, khi trẻ lớn hơn, đặc biệt sau 5 tuổi, hệ thần kinh đã phát triển gần như hoàn chỉnh, hiệu quả can thiệp sẽ giảm đi đáng kể. Vì vậy, việc theo dõi sát sự phát triển của trẻ trong những năm đầu đời là hết sức quan trọng.
Dấu hiệu nhận biết sớm tự kỷ ở trẻ
Cha mẹ và người chăm sóc trẻ cần lưu ý một số dấu hiệu cảnh báo sớm như:
- Trẻ ít giao tiếp bằng mắt, không đáp lại khi được gọi tên
- Chậm nói, ít bập bẹ hoặc không nói so với độ tuổi
- Không chỉ tay, không vẫy tay chào hoặc không chia sẻ sự chú ý
- Không thích chơi với người khác, thường chơi một mình
- Có hành vi lặp đi lặp lại như vỗ tay, xoay đồ vật, lắc lư
- Khó thích nghi với thay đổi, dễ cáu gắt khi thay đổi thói quen
- Ít biểu lộ cảm xúc hoặc không hiểu cảm xúc của người khác
Khi nghi ngờ hoặc phát hiện trẻ có dấu hiệu tự kỷ, cha mẹ cần đưa trẻ đến gặp chuyên gia để được tư vấn. Sau khi được chẩn đoán, gia đình cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ, chuyên gia can thiệp sớm và giáo viên để xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp. Cha mẹ nên dành nhiều thời gian trò chuyện, chơi cùng trẻ, khuyến khích trẻ giao tiếp, sử dụng lời nói và cử chỉ. Đồng thời, cần duy trì môi trường sinh hoạt ổn định, tạo thói quen hằng ngày rõ ràng, tránh thay đổi đột ngột khiến trẻ căng thẳng. Việc kiên trì luyện tập các kỹ năng cho trẻ mỗi ngày đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình cải thiện.
Các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần theo dõi sự phát triển của trẻ theo từng mốc tuổi, đặc biệt trong giai đoạn từ 0 đến 3 tuổi; đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ; không tự ý áp dụng các phương pháp điều trị chưa được kiểm chứng; tăng cường tương tác trực tiếp, hạn chế cho trẻ tiếp xúc quá nhiều với thiết bị điện tử; phối hợp chặt chẽ với nhà trường và cơ sở can thiệp; đồng thời dành sự yêu thương, kiên nhẫn và động viên trẻ trong suốt quá trình phát triển. Bên cạnh đó, cộng đồng cần nâng cao nhận thức, tránh kỳ thị, tạo môi trường thân thiện để trẻ tự kỷ được học tập, vui chơi và hòa nhập.
Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ là lời nhắc nhở mỗi gia đình và toàn xã hội quan tâm hơn đến sự phát triển của trẻ nhỏ. Phát hiện sớm, can thiệp kịp thời và đồng hành lâu dài sẽ giúp trẻ cải thiện kỹ năng giao tiếp, tăng khả năng hòa nhập và phát triển tiềm năng của bản thân. Mỗi trẻ em đều có những giá trị riêng và xứng đáng được yêu thương, tôn trọng. Vì vậy, nâng cao nhận thức, giảm kỳ thị và tạo môi trường thân thiện chính là nền tảng để trẻ tự kỷ có cơ hội học tập, vui chơi và phát triển toàn diện, góp phần xây dựng một cộng đồng nhân ái, bao dung và không để ai bị bỏ lại phía sau./.
Tú Quân
Khoa TT-GDSK – TT.KSBT An Giang
