Làm mẹ là hành trình đặc biệt, nhưng trong suốt thai kỳ, sức khỏe của người mẹ có thể đối mặt với nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi. Một trong những vấn đề cần được quan tâm là đái tháo đường thai kỳ (ĐTĐTK) – một rối loạn chuyển hóa thường gặp trong thai kỳ và có thể diễn biến âm thầm, không phải lúc nào cũng có triệu chứng rõ ràng.
Nhằm nâng cao nhận thức của phụ nữ mang thai, gia đình và cộng đồng về dự phòng, phát hiện sớm và quản lý đái tháo đường thai kỳ, Bộ Y tế lựa chọn chủ đề của Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026 là: “Kiểm soát đường huyết thai kỳ – Mẹ an tâm, con khỏe mạnh”, được triển khai từ ngày 01/10 đến ngày 07/10/2026.
– Đái tháo đường thai kỳ – nguy cơ không nên chủ quan
Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng rối loạn chuyển hóa đường huyết xuất hiện trong thời kỳ mang thai. Bệnh có thể không gây ra biểu hiện rõ ràng nên thai phụ hoàn toàn có thể mắc bệnh mà không biết. Chính vì vậy, khám thai định kỳ, thực hiện sàng lọc theo hướng dẫn của cán bộ y tế và quản lý kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa các biến chứng cho mẹ và bé.
Theo văn bản hướng dẫn của Bộ Y tế, tỷ lệ phát hiện đái tháo đường thai kỳ tại các bệnh viện chuyên khoa sản đã tăng đáng kể, từ khoảng 3–4% trong giai đoạn 2001–2004 lên khoảng 20% trong những năm gần đây. Thai phụ mắc ĐTĐTK có nguy cơ cao hơn đối với một số biến chứng như sinh non, tiền sản giật và tăng tỷ lệ mổ lấy thai. Đặc biệt, khoảng 50% trường hợp có thể tiến triển thành đái tháo đường týp 2 trong vòng 5–10 năm sau sinh.
Đối với thai nhi và trẻ sơ sinh, đái tháo đường thai kỳ làm tăng nguy cơ thai to, hạ đường huyết sơ sinh, suy hô hấp và tử vong chu sinh. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là phần lớn thai phụ mắc ĐTĐTK có thể kiểm soát bệnh hiệu quả bằng việc phát hiện sớm, kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống và vận động hợp lý theo hướng dẫn chuyên môn.
– Khám thai định kỳ – bước đầu tiên để bảo vệ mẹ và bé
Một thai kỳ khỏe mạnh không chỉ phụ thuộc vào việc người mẹ cảm thấy khỏe mà còn cần được theo dõi và kiểm tra định kỳ tại cơ sở y tế. Thai phụ cần khám thai đúng lịch, thực hiện các xét nghiệm và sàng lọc cần thiết theo hướng dẫn của cán bộ y tế, trong đó có sàng lọc đái tháo đường thai kỳ.
Không nên chờ đến khi xuất hiện các triệu chứng bất thường mới đi khám. Việc chủ động sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe đúng thời điểm giúp phát hiện sớm các nguy cơ, từ đó có biện pháp quản lý phù hợp, góp phần giảm nguy cơ cho mẹ và bé trong thai kỳ, khi sinh và sau sinh.
Các cơ sở y tế được Bộ Y tế định hướng tăng cường sàng lọc, chẩn đoán, quản lý và theo dõi ĐTĐTK; đồng thời tư vấn chăm sóc sau sinh và tầm soát sau sinh đối với phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ.
– Dinh dưỡng hợp lý – nền tảng kiểm soát đường huyết
Trong thai kỳ, dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi. Thai phụ cần xây dựng chế độ ăn uống hợp lý, đa dạng và phù hợp với tình trạng sức khỏe, đồng thời thực hiện theo tư vấn của cán bộ y tế, đặc biệt khi đã được chẩn đoán ĐTĐTK.
Không nên tự ý áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức vì mục tiêu của kiểm soát đường huyết thai kỳ không phải là nhịn ăn hay giảm cân bằng mọi giá, mà là duy trì đường huyết ở mức phù hợp, bảo đảm cung cấp đủ dinh dưỡng cho mẹ và thai nhi.
Bên cạnh chế độ ăn, vận động hợp lý cũng là một nội dung quan trọng. Bộ Y tế nhấn mạnh thông điệp: “Dinh dưỡng và vận động hợp lý giúp thai phụ khỏe mạnh, phòng ngừa đái tháo đường.”
Thai phụ cần lựa chọn hình thức vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe và tuổi thai, đồng thời trao đổi với cán bộ y tế khi có bệnh lý hoặc dấu hiệu bất thường. Đối với người đã được chẩn đoán ĐTĐTK, việc thực hiện chế độ dinh dưỡng và vận động cần được theo dõi, tư vấn cụ thể.
– Khi đã mắc đái tháo đường thai kỳ, cần làm gì?
Khi được chẩn đoán ĐTĐTK, thai phụ không nên quá lo lắng nhưng cũng không được chủ quan. Điều quan trọng là tuân thủ hướng dẫn của cán bộ y tế, theo dõi đường huyết và tái khám đúng hẹn.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, đối với sản phụ đã được chẩn đoán ĐTĐTK trong thai kỳ, cần được theo dõi, tư vấn về chế độ dinh dưỡng, vận động thích hợp; được hướng dẫn tự theo dõi đường huyết và tư vấn tái khám, làm lại xét nghiệm sau sinh để đánh giá nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường týp 2.
Thai phụ và gia đình cũng cần phối hợp chặt chẽ với cơ sở y tế. Không tự ý bỏ theo dõi, tự điều chỉnh thuốc hoặc áp dụng các phương pháp điều trị chưa được cán bộ y tế hướng dẫn.
– Sau sinh vẫn cần tiếp tục quan tâm đến đường huyết
Việc kiểm soát ĐTĐTK không kết thúc ngay sau khi sinh. Những phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ cần tiếp tục quan tâm đến sức khỏe và thực hiện tầm soát lại đường huyết từ tuần thứ 4 đến tuần thứ 12 sau sinh theo khẩu hiệu truyền thông của Bộ Y tế.
Đây là việc rất quan trọng bởi phụ nữ từng mắc ĐTĐTK có nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường týp 2 trong những năm sau sinh. Chủ động kiểm tra đường huyết giúp phát hiện sớm nguy cơ và có biện pháp can thiệp phù hợp.
Sau sinh, người mẹ cần duy trì lối sống lành mạnh, dinh dưỡng hợp lý, vận động phù hợp và thực hiện các lần tái khám, kiểm tra theo hướng dẫn của cán bộ y tế. Bộ Y tế đồng thời khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn, góp phần xây dựng nền tảng sức khỏe tốt cho cả mẹ và trẻ.
– Gia đình cùng đồng hành với mẹ bầu
Kiểm soát đường huyết thai kỳ không chỉ là trách nhiệm của riêng người phụ nữ mang thai. Sự quan tâm và đồng hành của chồng, người thân và cộng đồng có ý nghĩa rất quan trọng.
Gia đình cần động viên thai phụ khám thai đúng lịch, thực hiện sàng lọc ĐTĐTK theo hướng dẫn; cùng xây dựng môi trường ăn uống lành mạnh, khuyến khích vận động phù hợp và hỗ trợ người mẹ tuân thủ các hướng dẫn của cơ sở y tế.
Mỗi gia đình hãy chủ động tìm hiểu kiến thức về chăm sóc thai kỳ và phối hợp với ngành Y tế để bảo vệ sức khỏe của mẹ và bé. Bộ Y tế cũng kêu gọi sự tham gia của Hội Phụ nữ, các tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức xã hội và cộng đồng trong truyền thông, vận động phụ nữ khám thai định kỳ và thực hiện sàng lọc ĐTĐTK.
– Chủ động hôm nay – khỏe mạnh ngày mai
Đái tháo đường thai kỳ có thể diễn biến âm thầm, nhưng hoàn toàn có thể được phát hiện và quản lý nếu thai phụ chủ động chăm sóc sức khỏe. Khám thai định kỳ, sàng lọc đúng hướng dẫn, dinh dưỡng hợp lý, vận động phù hợp, theo dõi đường huyết và tái khám đúng hẹn chính là những hành động thiết thực để bảo vệ sức khỏe của mẹ và thai nhi.
Mỗi phụ nữ mang thai hãy chủ động nâng cao kiến thức, thực hiện đầy đủ các khuyến cáo của cán bộ y tế và không bỏ qua các lần khám, xét nghiệm được chỉ định. Mỗi gia đình hãy trở thành người đồng hành tích cực để người mẹ có một thai kỳ an toàn.
– KHẨU HIỆU CỦA TUẦN LỄ LÀM MẸ AN TOÀN
1. Khám thai định kỳ đúng lịch, sàng lọc đái tháo đường thai kỳ theo hướng dẫn của cán bộ y tế để bảo vệ mẹ và bé.
2. Dinh dưỡng và vận động hợp lý giúp thai phụ khỏe mạnh, phòng ngừa đái tháo đường
3. Mẹ đã mắc đái tháo đường khi mang thai? Hãy tầm soát lại đường huyết từ tuần 4 đến tuần 12 sau sinh.
4. Chủ động nâng cao kiến thức, phối hợp cùng ngành Y tế vì một thai kỳ không đái tháo đường.
5. Nhiệt liệt hưởng ứng Tuần lễ Làm mẹ an toàn năm 2026 – Kiểm soát đường huyết thai kỳ, mẹ an tâm, con khỏe mạnh./.
Phạm Trầm An Khương
Khoa TT-GDSK – TT.KSBT An Giang
