Các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp có thể gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của mọi lứa tuổi. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh đôi khi dẫn đến những biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa đến tính mạng. Việc hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết sớm dấu hiệu và chủ động phòng ngừa là chìa khóa vàng để bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
1. Nguyên nhân và con đường lây lan dịch bệnh
Các bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp chủ yếu do các tác nhân như virus, vi khuẩn, nấm và các mầm bệnh khác gây ra. Chúng có khả năng lây lan rất nhanh thông qua các con đường:
Giọt bắn trực tiếp: Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, mầm bệnh theo các giọt bắn từ đường hô hấp phát tán ra không khí.
Tiếp xúc gián tiếp: Người lành chạm tay vào các bề mặt bị nhiễm khuẩn (như tay nắm cửa, bàn phím, điện thoại di động…) rồi đưa lên mắt, mũi, miệng.
Môi trường nguy cơ cao: Tại những nơi đông người như trường học, bệnh viện, hoặc địa điểm công cộng, tốc độ lây lan của bệnh sẽ nhanh chóng và dễ dàng hơn rất nhiều.
2. Các căn bệnh hô hấp thường gặp và biến chứng nguy hiểm
Cảm cúm
Tác nhân & Thời điểm: Do virus gây ra, có thể xuất hiện quanh năm nhưng phổ biến nhất là vào mùa lạnh.
Triệu chứng: Sốt, ho, đau họng, nghẹt mũi, mệt mỏi và đau nhức cơ thể.
Biến chứng: Có thể gây viêm phổi, suy hô hấp, viêm cơ tim (đặc biệt nguy hiểm ở trẻ em, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy yếu).
Viêm phổi
Tác nhân: Do vi khuẩn, virus, nấm hoặc các tác nhân khác gây viêm nhiễm tại phổi.
Triệu chứng: Ho khan hoặc ho có đờm, sốt, khó thở, đau ngực khi thở sâu, mệt mỏi và sụt cân.
Biến chứng: Suy hô hấp, nhiễm trùng huyết hoặc tràn dịch màng phổi. Đây là bệnh nặng, đe dọa tính mạng nếu không điều trị kịp thời.
Ho gà
Tác nhân: Do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra.
Triệu chứng: Ban đầu giống cảm lạnh (nghẹt mũi, ho nhẹ). Sau đó, ho trở nên dữ dội kèm theo tiếng rít đặc trưng khi hít vào (“tiếng ho gà”).
Biến chứng: Gây suy hô hấp nặng và có nguy cơ tử vong cao ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Sởi
Tác nhân: Do virus sởi gây ra, có tính lây truyền rất cao và dễ bùng phát thành dịch lớn.
Triệu chứng: Sốt cao, phát ban đỏ khắp cơ thể, ho, sổ mũi và mắt đỏ.
Biến chứng: Viêm phổi, viêm não, mù lòa (đặc biệt nguy hiểm với trẻ dưới 5 tuổi và người suy giảm miễn dịch).
Viêm họng
Tác nhân: Bệnh viêm nhiễm phổ biến ở đường hô hấp trên do virus hoặc vi khuẩn.
Triệu chứng: Đau họng, khó nuốt, ho và sốt.
Biến chứng: Thông thường không nguy hiểm, nhưng nếu điều trị sai cách có thể biến chứng thành viêm amidan hoặc viêm thanh quản.
Lao phổi
Tác nhân: Do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra. Dù có thể tấn công nhiều bộ phận, nhưng phổ biến nhất vẫn là ở phổi.
Triệu chứng: Ho kéo dài trên 3 tuần, ho có đờm (đôi khi kèm máu), sốt, mệt mỏi, sụt cân và đổ mồ hôi trộm ban đêm.
Biến chứng: Gây tổn thương phổi nghiêm trọng và dẫn đến tử vong nếu không điều trị.
3. Biện pháp chủ động phòng bệnh theo khuyến cáo của Y tế
Tiêm chủng vắc-xin đầy đủ
– Đây là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất.
– Tiêm vắc-xin cúm hàng năm.
– Tiêm vắc-xin phế cầu khuẩn phòng viêm phổi
– Tiêm vắc-xin DTP phòng ho gà
– Tiêm vắc-xin sởi và vắc-xin BCG phòng lao cho trẻ em.
Vệ sinh cá nhân
– Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn
– Giữ vệ sinh sạch sẽ vùng họng, miệng.
Cách ly và bảo vệ
– Đeo khẩu trang khi đến nơi công cộng
– Hạn chế tiếp xúc gần với người đang có biểu hiện mắc bệnh
Chăm sóc khi mắc bệnh
– Đối với người bệnh: Cần nghỉ ngơi đầy đủ, uống nhiều nước.
– Có thể sử dụng thuốc giảm đau, hạ sốt dưới sự hướng dẫn của y tế để giảm nhẹ triệu chứng./.
Nguyễn Thị Thanh Thúy – TTYT Phú Quốc
