Trong nhiều năm qua, các tập đoàn thuốc lá đã không ngừng sử dụng những chiêu trò quảng cáo tinh vi để tạo nên một “vỏ bọc hào nhoáng” cho sản phẩm của mình. Dưới lớp vỏ ấy là sự thật đáng lo ngại: thuốc lá không hề “thời thượng”, “cá tính” hay “ít hại” như những gì họ cố tình gợi lên. Đặc biệt, giới trẻ đang trở thành mục tiêu chính của những chiến lược quảng bá sai lệch này.
Trước hết, các quảng cáo thuốc lá thường gắn sản phẩm với hình ảnh thành công, tự do và phong cách sống hiện đại. Những người mẫu trẻ trung, năng động, tự tin xuất hiện bên làn khói thuốc khiến nhiều người lầm tưởng rằng hút thuốc là biểu hiện của sự trưởng thành và bản lĩnh. Đây là một sự đánh tráo khái niệm nguy hiểm. Thực tế, thuốc lá không mang lại giá trị tích cực nào cho sức khỏe hay nhân cách, mà ngược lại còn gây nghiện và kéo theo hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng.
Không dừng lại ở đó, một số sản phẩm còn được quảng bá với những cụm từ gây hiểu lầm như “nhẹ”, “ít khói”, “thảo mộc” hay “an toàn hơn”. Những cách gọi này khiến người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ, tin rằng họ có thể sử dụng mà không phải lo lắng nhiều về tác hại. Tuy nhiên, đây chỉ là chiêu thức tiếp thị đánh vào tâm lý. Dù ở dạng nào, thuốc lá vẫn chứa nhiều chất độc hại và có nguy cơ gây bệnh nguy hiểm, từ các bệnh về hô hấp đến ung thư.
Giới trẻ, với tâm lý tò mò, muốn khẳng định bản thân và dễ bị ảnh hưởng bởi xu hướng, chính là đối tượng dễ bị cuốn vào “cái bẫy” này. Những hình ảnh quảng bá trên mạng xã hội, phim ảnh hay từ bạn bè có thể khiến họ thử hút thuốc chỉ vì muốn “trông ngầu hơn” hoặc “không bị lạc lõng”. Nhưng một khi đã bắt đầu, việc từ bỏ không hề dễ dàng do tính gây nghiện của nicotine.
Sự thật cần được nhìn nhận rõ ràng: mọi hình thức quảng cáo làm giảm nhẹ tác hại của thuốc lá đều là sai lệch và nguy hiểm. Đó không chỉ là vấn đề đạo đức kinh doanh mà còn là mối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Vì lợi nhuận, một số doanh nghiệp sẵn sàng che giấu thông tin và tạo ra những thông điệp gây hiểu lầm, bất chấp hậu quả lâu dài.
Các nghiên cứu đã đưa ra một số bằng chứng về các tuyên bố gây hiều lầm về tác hại của thuốc lá đối với sức khoẻ của các tập đoàn thuốc lá trên toàn cầu:
Tuyên bố: “Ngành công nghiệp thuốc lá đóng góp cho nghiên cứu khoa học về tác hại của thuốc lá để bảo vệ sức khoẻ cộng đồng”.
Sự thật: Ngành công nghiệp thuốc lá có lịch sử lâu đời trong việc tạo ra các tranh luận về hút thuốc và sức khỏe để bác bỏ hoặc làm giảm giá trị của các nghiên cứu khoa học về tác hại của thuốc lá. Trước đây, các nghiên cứu của họ tập trung vào phủ nhận tác hại của thuốc lá. Gần đây khi nhận thức về tác hại của thuốc lá trong cộng đồng đã được nâng cao, ngành công nghiệp thuốc lá đã chuyển sang quảng bá các sản phẩm mới như là một giải pháp thay thế “an toàn hơn” để tiếp tục thu hút người dùng10. Các bằng chứng từ các nghiên cứu do các tập đoàn thuốc lá cung cấp thường do chính các công ty thuốc lá tài trợ, không đảm bảo tính khách quan, minh bạch
Tuyên bố: Các công ty thuốc lá đang tuân thủ các quy định cấm quảng cáo, tiếp thị sản phẩm
Sự thật: Các tập đoàn thuốc lá trên toàn cầu sử dụng nhiều chiến lược quảng bá, tiếp thị tinh vi, chủ yếu nhằm vào thanh thiếu niên, phụ nữ và trẻ em gái thông qua các phương tiện truyền thông hiện đại, người có sức ảnh hưởng trong cộng đồng, tài trợ cho các hoạt động thể thao như đua xe, bóng đá… Đã có các vụ kiện ngành công nghiệp thuốc lá, ví dụ như vào tháng 2 năm 2025, cơ quan tư pháp bang New York (Hoa Kỳ) đã đệ trình đơn kiện 13 nhà sản xuất, phân phối và bán thuốc lá điện tử vì đã tiếp tay nhằm thúc đẩy “đại dịch” thuốc lá điện tử ở thanh thiếu niên
Tuyên bố: sản phẩm thuốc lá nung nóng (IQOS) chỉ dành cho người lớn và giúp cai nghiện thuốc lá điếu thông thường
Sự thật: các sản phẩm thuốc lá mới đang nhằm vào giới trẻ. Báo cáo phân tích mới đây của Tổ chức toàn cầu giám sát ngành công nghiệp thuốc lá (STOP) cho thấy công ty Philip Morris Japan (PMJ) đã lập kế hoạch nhằm tạo ra sự chấp nhận rộng rãi của cộng đồng đối với IQOS (một sản phẩm thuốc lá nung nóng), trong đó bao gồm cả giới trẻ và thậm chí là học sinh chứ không chỉ nhắm tới những người trưởng thành đang hút thuốc
Tuyên bố: Ngành công nghiệp thuốc lá đã thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và mang lại hiệu quả cho cộng đồng
Sự thật: Ngành công nghiệp thuốc lá thực hiện trách nhiệm xã hội với mục đích gây dựng hình ảnh để quảng bá, nhằm che đậy các tác động tiêu cực, bình thường hoá sản phẩm gây nghiện để thu hút người sử dụng.
Tuyên bố: Ủng hộ Chính phủ các nước trong phòng chống tác hại thuốc lá
Sự thật: trên thế giới, ngành công nghiệp thuốc lá có lịch sử lâu dài về việc thực hiện hành động pháp lý chống lại hoạt động PCTH thuốc lá. Họ luôn tạo ra những vụ kiện tụng, hoặc đe dọa kiện tụng hoặc tác động đến quá trình xây dựng chính sách nhằm trì hoãn việc ban hành hoặc làm suy yếu chính sách về PCTH thuốc lá.
Từ những bằng chứng đanh thép ở trên đã vạch trần sự giả tạo của các công ty, tập đoàn sản xuất thuốc lá trên thế giới quảng cáo sai sự thật thu lợi nhuận khổng lồ, gây hậu quả khôn lường về sức khỏe, tinh thần, kinh tế cho xã hội.
Để bảo vệ bản thân và cộng đồng, mỗi người cần tỉnh táo trước những thông tin quảng cáo. Giới trẻ cần được trang bị kiến thức đầy đủ để nhận diện và tránh xa các chiêu trò tiếp thị này. Đồng thời, xã hội cần tăng cường quản lý, kiểm soát chặt chẽ hoạt động quảng cáo thuốc lá, đặc biệt trên các nền tảng trực tuyến.
Hãy nhớ rằng, không có loại thuốc lá nào là “an toàn” hay “ít hại”. Sự hấp dẫn mà các tập đoàn thuốc lá tạo ra chỉ là ảo ảnh được xây dựng có chủ đích. Đừng để bản thân trở thành nạn nhân của những lời quảng cáo sai sự thật. Nói không với thuốc lá chính là lựa chọn thông minh để bảo vệ tương lai của chính mình./.
Thu Thủy
Khoa TT.GDSK – TT.KSBT An Giang
