Theo thống kê, mỗi năm Việt Nam có khoảng 200.000 ca đột quỵ não. Riêng năm 2025, Bệnh viện Đa khoa (BVĐK) Kiên Giang đã tiếp nhận trên 2.100 ca đột quỵ, tăng khoảng 15% so với năm 2024. Trong số này, có khoảng 150 trường hợp được can thiệp đặc hiệu bằng các phương pháp hiện đại như tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch và can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học. Thời gian gần đây, khi thời tiết chuyển lạnh, nhiệt độ chênh lệch giữa ngày và đêm lớn, số ca đột quỵ nhập viện gia tăng rõ rệt. Điều đáng lo ngại hơn là đột quỵ không chỉ xảy ra ở người cao tuổi, mà ngày càng có nhiều bệnh nhân trẻ, thậm chí thanh thiếu niên, nhập viện trong tình trạng nguy kịch. BSCKII. Danh Phước Nguyên, Trưởng khoa Nội thần kinh, BVĐK Kiên Giang cho biết:
Đột quỵ não có rất nhiều nguyên nhân và yếu tố nguy cơ, phổ biến nhất là tăng huyết áp, bên cạnh đó là các bệnh lý chuyển hóa như đái tháo đường, béo phì, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá, lối sống ít vận động, sinh hoạt không lành mạnh, làm việc căng thẳng kéo dài… Thực tế cho thấy, khoảng 90% bệnh nhân đột quỵ nhập viện có tăng huyết áp, và đây cũng là nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ ở người trẻ. Ngoài ra, đột quỵ ở người trẻ còn liên quan đến yếu tố di truyền, các bất thường mạch máu não, hoặc rối loạn đông máu, làm tăng nguy cơ tắc mạch hoặc vỡ mạch máu. Về độ tuổi, nhiều nghiên cứu trong và ngoài nước đều cho thấy nguy cơ đột quỵ tăng dần theo tuổi, đặc biệt tăng rõ sau 50 tuổi, tập trung nhiều nhất trong nhóm 50-70 tuổi.
Phóng viên: Những dấu hiệu nhận biết sớm đột quỵ và cách xử trí như thế nào thưa bác sĩ ?
BS CKII Danh Phước Nguyên: Các triệu chứng đột quỵ não thường xuất hiện đột ngột, chỉ trong vài phút hoặc vài giờ, với những dấu hiệu điển hình như:
– Đột ngột tê bì hoặc yếu liệt mặt, tay hoặc chân, thường xảy ra ở một bên cơ thể.
– Nói khó, nói ngọng, nói không rõ lời, hoặc không hiểu được lời nói.
– Đau đầu dữ dội xuất hiện đột ngột.
– Chóng mặt, mất thăng bằng, không thể đi lại hay vận động theo ý muốn.
Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên, dù triệu chứng chưa rõ ràng, người dân cần ngay lập tức gọi cấp cứu 115 và nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để tranh thủ “giờ vàng” trong điều trị, nhằm cứu não và giảm di chứng. Hiện nay, BVĐK Kiên Giang đã triển khai nhiều kỹ thuật tiên tiến trong điều trị đột quỵ não như: Tiêu huyết khối đường tĩnh mạch đã được thực hiện thường quy từ năm 2017; Can thiệp lấy huyết khối cơ học được triển khai từ năm 2013; Các kỹ thuật can thiệp nội mạch điều trị túi phình động mạch não, dị dạng động – tĩnh mạch não, rò động – tĩnh mạch não…
Trong đột quỵ não, các bác sĩ thường nói về “thời gian vàng”- thời gian là não. Tế bào não sẽ chết chỉ trong vài phút nếu không được cung cấp đủ máu và ô-xy. Với đột quỵ thiếu máu não do tắc mạch lớn, mỗi phút trôi qua có thể làm mất khoảng 2 triệu tế bào não. Vì vậy người bệnh cần tranh thủ thời gian vàng để điều trị, tức là trong vòng 4,5 giờ đầu để sử dụng thuốc tiêu huyết khối; trong vòng 6 giờ, và một số trường hợp đặc biệt có thể đến 24 giờ, để can thiệp lấy huyết khối cơ học. Người bệnh đến viện càng sớm, khả năng phục hồi càng cao và nguy cơ để lại di chứng càng thấp.
Phóng viên: Khi phát hiện người có dấu hiệu đột quỵ, người dân cần làm gì thưa bác sĩ ?
BS CKII Danh Phước Nguyên: Khi gặp trường hợp người bệnh có các dấu hiệu đột quỵ, người thân không được chần chừ, cần thực hiện ngay:
– Gọi ngay xe cấp cứu 115 để được hỗ trợ y tế trên đường đến bệnh viện;
– Thông báo rõ tình trạng người bệnh cho nhân viên cấp cứu để lựa chọn bệnh viện có khả năng điều trị đột quỵ;
– Theo dõi và ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng, tiền sử bệnh, các loại thuốc đang sử dụng;
– Để người bệnh nằm nghiêng, đầu cao, giữ ấm;
– Không cho ăn, không cho uống, không tự ý dùng bất kỳ loại thuốc nào;
– Không để người bệnh tự lái xe hoặc tự di chuyển đến bệnh viện.
Những việc làm đúng và kịp thời trên đây có ý nghĩa quyết định trong việc cứu sống người bệnh. Việc phòng ngừa đột quỵ từ sớm là vô cùng quan trọng, bởi đột quỵ có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề. Dù y học đã có nhiều tiến bộ, nhưng thực tế hiện nay chỉ khoảng 1–2% bệnh nhân đến viện trong “giờ vàng”, vì vậy, phòng bệnh vẫn là giải pháp căn cơ nhất.
Để phòng bệnh hiệu quả, người dân cần:
– Xây dựng có chế độ dinh dưỡng hợp lý: ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc; hạn chế thịt đỏ, đồ chiên xào, thức ăn nhanh, thực phẩm nhiều đường.
– Tập thể dục đều đặn: ít nhất 30 phút mỗi ngày, 4 lần/tuần.
– Giữ ấm cơ thể, nhất là người cao tuổi khi thời tiết giao mùa;
– Không hút thuốc lá – vì thuốc lá làm tăng nguy cơ đột quỵ gấp nhiều lần;
– Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt với người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, rối loạn mỡ máu hoặc có tiền sử đột quỵ./.
Hồng Ngát
Khoa TT.GDSK – TT.KSBT An Giang
