Bại liệt (Poliomyelitis) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus bại liệt (poliovirus) gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa, có thể dẫn đến liệt vĩnh viễn hoặc tử vong, chủ yếu ở trẻ em dưới 5 tuổi. Từ năm 2000, Việt Nam đã được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công nhận thanh toán bệnh bại liệt và ghi nhận nỗ lực của Việt Nam trong việc duy trì, bảo vệ thành quả này suốt hơn hai thập kỷ qua; tuy nhiên nguy cơ xâm nhập trở lại vẫn hiện hữu do poliovirus còn lưu hành tại một số quốc gia. Do đó, việc triển khai đầy đủ và hiệu quả các biện pháp phòng, chống bệnh bại liệt giữ vai trò quan trọng nhằm bảo vệ cộng đồng trước nguy cơ vi rút xâm nhập.
Bại liệt do poliovirus gây ra, thường lây truyền qua đường tiêu hóa khi ăn uống phải thực phẩm hoặc nước bị nhiễm phân của người bệnh, đặc biệt tại những nơi cơ sở vệ sinh chưa đảm bảo. Ngoài ra, tiếp xúc gần với người vừa uống vắc xin bại liệt đường uống hoặc với người mang vi rút cũng có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm. Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh bại liệt khi: đưa tay hoặc đồ vật dính phân vào miệng, sử dụng nước hoặc thực phẩm nhiễm bẩn, hoặc hít phải giọt bắn từ người bệnh khi ho và hắt hơi. Vi rút bại liệt sau khi xâm nhập vào cơ thể có thể nhanh chóng lan truyền cho người khác. Mặc dù trẻ dưới 5 tuổi là nhóm nguy cơ cao nhất, người lớn chưa được tiêm chủng đầy đủ cũng không tránh khỏi nguy cơ mắc bệnh.
Triệu chứng của bệnh bại liệt:
Triệu chứng của bệnh rất đa dạng, phụ thuộc vào mức độ bệnh. Ở thể nhẹ, hay còn gọi là thể không điển hình, người bệnh thường chỉ có các triệu chứng giống nhiễm siêu vi như sốt, đau đầu, đau họng, nôn mửa hoặc rối loạn tiêu hóa và có thể tự hồi phục sau vài ngày. Với thể không liệt, bệnh có biểu hiện viêm màng não vô khuẩn, gây đau đầu, cứng cổ và thay đổi nhận thức. Thể nặng nhất là thể liệt, khởi phát bằng sốt, đau đầu, đau lưng, cứng gáy, táo bón và tăng cảm giác đau. Sau đó, người bệnh có thể bị mất dần khả năng vận động, thường liệt không đối xứng ở chi dưới, quá trình hồi phục kéo dài từ hai đến sáu tháng. Trường hợp nghiêm trọng hơn có thể gây liệt tủy sống và hành tủy, dẫn đến suy hô hấp và tử vong.
Cách phòng, chống bệnh bại liệt:
– Tiêm chủng đầy đủ theo đúng lịch, đảm bảo ít nhất ba mũi vắc xin bại liệt cho trẻ dưới 5 tuổi.
– Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường cũng đóng vai trò quan trọng, trong đó rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả. Đồ chơi, vật dụng và sàn nhà cần được vệ sinh sạch sẽ thường xuyên.
– Sử dụng nguồn nước sạch, đảm bảo an toàn thực phẩm và xử lý phân của trẻ đúng cách.
– Khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt, buồn nôn, đau cơ, cứng gáy hoặc liệt mềm cấp, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời.
Việc triển khai các biện pháp phòng, chống bệnh bại liệt không chỉ bảo vệ sức khỏe của mỗi cá nhân, mà còn góp phần giữ vững thành quả thanh toán bại liệt của Việt Nam, đồng thời đóng góp vào nỗ lực chung vì một thế giới không còn bại liệt./.
Tú Quân
(Khoa TTGDSK – TTKSBT AG)
