Theo thống kê của Bộ Y tế, ở Việt Nam, nguồn chính gây bệnh dại là chó và mèo (chiếm 98% trong tổng số người đi tiêm chủng và chiếm 100% đối với các trường hợp tử vong do bệnh dại). Trung bình mỗi năm cả nước có hàng chục trường hợp tử vong do bệnh dại ở mọi lứa tuổi. Điều này cho thấy, bất kỳ ai trong chúng ta cũng luôn phải cảnh giác, không chủ quan với bệnh dại, ngay cả khi với các con vật nuôi trong chính ngôi nhà của mình.
Bác sĩ Nguyễn Thúc Bích Vân, Phó trưởng Phòng khám Đa khoa, chuyên khoa, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật An Giang, cho biết, bệnh dại là bệnh nhiễm vi rút cấp tính của hệ thống thần kinh trung ương từ động vật lây sang người bởi chất tiết, nước bọt bị nhiễm vi rút dại. Hầu hết các trường hợp phơi nhiễm với bệnh dại đều qua vết cắn, vết liếm của động vật mắc bệnh dại. Vi rút dại tấn công hệ thần kinh trung ương và khi người bệnh đã lên cơn dại thì tỷ lệ tử vong gần như 100%. Các biểu hiện thường gặp gồm: sợ nước, sợ gió, co giật, liệt cơ, rối loạn ý thức và tử vong nhanh chóng. Thời gian ủ bệnh ở người thường từ 2 đến 8 tuần, có thể ngắn khoảng 10 ngày hoặc dài trên một năm, tùy thuộc vào vị trí, mức độ vết thương và lượng vi rút xâm nhập. Bệnh dại chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng rửa vết thương, tiêm vắc xin phòng dại và/hoặc huyết thanh kháng dại ngay sau khi bị chó, mèo cắn.
Tại Phòng khám đa khoa, chuyên khoa, cở sở I của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật An Giang, từ đầu năm 2025 đến 25-7-2025 có 5.818 lượt người đến tiêm vắc xin phòng dại, trong đó 1.572 lượt tiêm là trẻ em dưới 15 tuổi, phần lớn các trường hợp đến tiêm do bị chó cắn.
Cũng theo Bs.Vân, trong thời gian qua, người dân địa phương đã có ý thức hơn trong việc chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh Dại. Tuy nhiên vẫn có những gia đình chủ quan, có nhiều quan niệm sai lầm như cho rằng chó nuôi trong nhà thì không mắc dại nên không cần đi tiêm, hoặc tiêm vắc xin dại khiến trẻ còi cọc, chậm lớn, giảm trí nhớ. Có người còn tin rằng đắp lá hay uống thuốc Nam có thể chữa được bệnh dại. Đây là những quan niệm hoàn toàn sai lầm và nguy hiểm.
Để chủ động phòng, chống bệnh dại, Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần thực hiện tốt các biện pháp sau: Thứ nhất, cần bảo vệ bản thân không tiếp xúc với vi rút dại như bị chó cắn, đặc biệt là trẻ em – đối tượng dễ bị chó cắn nhất và dễ bị bệnh dại hơn. Thứ hai, cần phát huy tinh thần nuôi chó mèo có trách nhiệm như tiêm phòng vắc xin cho chó, mèo là thú cưng của gia đình, không trêu đùa chó mèo, đặc biệt là những cá thể chó lạ, đồng thời quản lý vật nuôi của gia đình chặt chẽ để không gây nguy hiểm cho người xung quanh. Thứ ba, khuyến cáo người dân nên giảm thiểu đến mức tối đa việc buôn bán, vận chuyển hay giết mổ chó và mèo lấy thịt để có thể tránh mọi rủi ro có thể liên quan đến tiếp xúc trực tiếp với vi rút dại từ các loài vật nuôi này.
Khi bị chó, mèo cắn, cào, liếm người dân cần phải rửa ngay vết thương với xà phòng và nước sạch dưới vòi chảy liên tục trong thời gian khoảng 10-15 phút, sau đó sát khuẩn bằng cồn 70 độ hoặc cồn Iod hoặc các chất sát khuẩn khác để làm giảm thiểu lượng virus dại tại vết cắn; tránh băng kín, không làm dập nát thêm hoặc làm tổn thương vết thương rộng hơn, tránh khâu kín ngay vết thương. Sau đó đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn và tiêm phòng dại kịp thời. Tuyệt đối không dùng thuốc nam, không tự chữa, không nhờ thầy lang chữa bệnh dại. Chỉ có tiêm phòng mới ngăn ngừa không bị bệnh dại. Trong vòng 6 tháng sau tiêm vắc xin, người dân không sử dụng bất kỳ các loại đồ uống có cồn như rượu, bia … đặc biệt có một số thuốc gây ảnh hưởng đến quá trình hình thành kháng thể kháng vi rút dại của cơ thể, do đó trong thời gian này khi đi khám, chữa bệnh cần báo cho bác sĩ biết việc mình đang tiêm phòng dại.
Bệnh dại tuy nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa. Sự chủ quan, chậm trễ tiêm phòng chính là nguyên nhân khiến nhiều cái chết thương tâm tiếp tục xảy ra. Vì vậy, mỗi gia đình cần nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng bằng cách tiêm phòng đầy đủ, xử trí đúng khi bị động vật cắn./.
Tú Quân – Khoa TT-GDSK – CDC An Giang
