Việt Nam là một trong 15 nước có số người hút thuốc cao nhất trên thế giới với trên 15 triệu người trưởng thành hiện đang hút thuốc và có khoảng 40.000 người tử vong hàng năm vì các bệnh có liên quan đến thuốc lá.
Những chất độc trong khói thuốc lá chứa hơn 4.000 loại hóa chất, trong đó có hơn 200 loại có hại cho sức khỏe, bao gồm các chất gây nghiện và các chất gây độc như: nicotin, monoxid carbon (khí CO), hắc ín, benzen, formaldehyd, ammonia, aceton, arsenic, hydrogen cyanid, các phân tử nhỏ trong khói thuốc lá, các chất gây ung thư,… Đồng thời trong khói thuốc có hơn 200 loại gây bệnh trên hầu hết các cơ quan của cơ thể như hệ hô hấp, tim mạch, nội tiết, sinh sản, cơ xương khớp, thần kinh…
Tại Việt Nam, việc phòng chống tác hại của thuốc lá được quy định khá chặt chẽ bởi pháp luật, đặc biệt là các quy định về xử phạt vi phạm hành chính. Chính phủ đã ban hành các Nghị định để cụ thể hóa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhằm giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực của thuốc lá đối với sức khỏe cộng đồng và kinh tế. Tại Việt Nam, việc phòng chống tác hại của thuốc lá được quy định khá chặt chẽ bởi pháp luật, đặc biệt là các quy định về xử phạt vi phạm hành chính. Chính phủ đã ban hành các Nghị định để cụ thể hóa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhằm giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực của thuốc lá đối với sức khỏe cộng đồng và kinh tế. Cụ thể, tại Nghị định số 117/2020/NĐ-CP ngày 28/9/2020 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế (Nghị định số 117/2020/NĐ-CP) và Nghị quyết 173/2024/QH15 nêu rõ, Quốc hội thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc kiểm soát các sản phẩm gây hại cho sức khỏe.Sau đây là một số nội dung quy định xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến thuốc lá.
Vi phạm về địa điểm cấm hút thuốc lá:
Điều 25 Nghị định số 117/2020/NĐ-CP quy định như sau:
1. Cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng đối với hành vi hút thuốc lá tại địa điểm có quy định cấm. Trường hợp hút thuốc lá trên tàu bay thực hiện theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng không dân dụng.
2. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Không có chữ hoặc biểu tượng “cấm hút thuốc lá” tại địa điểm cấm hút thuốc lá theo quy định của pháp luật;
b) Không tổ chức thực hiện, hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện đúng quy định về cấm hút thuốc lá tại địa điểm thuộc quyền quản lý, điều hành.
3. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây tại nơi dành riêng cho người hút thuốc lá:
a) Không có phòng và hệ thống thông khí tách biệt với khu vực không hút thuốc lá;
b) Không có dụng cụ chứa mẩu, tàn thuốc lá;
c) Không có biển báo tại vị trí phù hợp, dễ quan sát;
d) Không có thiết bị phòng cháy, chữa cháy.
Vi phạm quy định về bán, cung cấp thuốc lá:
Điều 26 Nghị định số 117/2020/NĐ-CP quy định như sau:
1. Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi không có biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi tại điểm bán của đại lý bán buôn, đại lý bán lẻ thuốc lá.
2. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Trưng bày quá một bao hoặc một tút hoặc một hộp của một nhãn hiệu thuốc lá tại đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá;
b) Bán, cung cấp thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi;
c) Bán, cung cấp thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá theo quy định của pháp luật. Trường hợp bán thuốc lá không ghi nhãn, không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá là thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả thì thực hiện xử phạt theo quy định của pháp luật về hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Vi phạm quy định khác về phòng, chống tác hại của thuốc lá:
Điều 29 Nghị định số 117/2020/NĐ-CP quy định như sau:
1. Cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng đối với người từ đủ 16 tuổi nhưng chưa đủ 18 tuổi có hành vi sử dụng thuốc lá.
2. Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Vận động, ép buộc người khác sử dụng thuốc lá;
b) Sử dụng người chưa đủ 18 tuổi mua thuốc lá.
3. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Sử dụng hình ảnh thuốc lá trên báo chí, xuất bản phẩm dành riêng cho trẻ em;
b) Cung cấp thông tin không có cơ sở khoa học, không chính xác về thuốc lá và tác hại của thuốc lá;
c) Không đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá vào kế hoạch hoạt động hằng năm, không đưa quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ;
d) Không hạn chế hình ảnh diễn viên sử dụng thuốc lá trong các tác phẩm sân khấu, điện ảnh theo quy định của pháp luật.
4. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Sử dụng tên, nhãn hiệu và biểu tượng của sản phẩm thuốc lá với sản phẩm, dịch vụ khác;
b) Tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức;
c) Để cho tổ chức, cá nhân tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng tại cơ sở thuộc quyền quản lý, điều hành;
d) Chậm nộp khoản đóng góp bắt buộc theo quy định của pháp luật
đ) Khai sai dẫn đến nộp thiếu khoản đóng góp bắt buộc theo quy định của pháp luật;
e) Sử dụng kinh phí hỗ trợ của Quỹ phòng, chống tác hại của thuốc lá không đúng quy định của pháp luật;
g) Doanh nghiệp, các phương tiện thông tin đại chúng đưa tin, thông báo về việc tài trợ của tổ chức, cá nhân kinh doanh thuốc lá.
5. Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
a) Thực hiện hoạt động tài trợ dưới bất kỳ hình thức nào, trừ trường hợp được phép theo quy định của pháp luật;
b) Trốn, gian lận khoản đóng góp bắt buộc theo quy định của pháp luật.
Hiện nay, theo quy định tại khoản 1 Điều 23 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử có thể bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng. Quy định này áp dụng đối với cá nhân sử dụng mà không thực hiện các hành vi khác như mua bán hay tàng trữ.
Từ năm 2025, buôn bán thuốc lá điện tử sẽ được xem là buôn bán hàng cấm. Theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP, hành vi này sẽ bị xử phạt hành chính với mức phạt tiền tùy thuộc vào giá trị hàng hóa hoặc số lợi bất hợp pháp thu được như sau:
1. Trường hợp trị giá hàng hóa dưới 3.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính dưới 1.500.000 đồng, mức phạt từ 1.000.000 – 3.000.000 đồng.
2. Trường hợp trị giá hàng hóa từ 3.000.000 đồng đến dưới 5.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 1.500.000 đồng đến dưới 2.500.000 đồng, mức phạt từ 3.000.000 – 5.000.000 đồng.
3. Trường hợp trị giá hàng hóa từ 5.000.000 đồng đến dưới 10.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 2.500.000 đồng đến dưới 5.000.000 đồng, mức phạt từ 3.000.000 – 10.000.000 đồng.
4. Trường hợp trị giá hàng hóa từ 10.000.000 đồng đến dưới 30.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 5.000.000 đồng đến dưới 15.000.000 đồng, mức phạt từ 3.000.000 – 30.000.000 đồng.
5. Trường hợp trị giá hàng hóa từ 30.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 15.000.000 đồng đến dưới 25.000.000 đồng, mức phạt từ 30.000.000 – 50.000.000 đồng.
6. Trường hợp trị giá hàng hóa từ 50.000.000 đồng đến dưới 70.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 25.000.000 đồng đến dưới 35.000.000 đồng, mức phạt từ 50.000.000 – 70.000.000 đồng.
7. Trường hợp trị giá hàng hóa từ 70.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 35.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng, mức phạt từ 70.000.000 – 90.000.000 đồng.
8. Trường hợp trị giá hàng hóa từ 100.000.000 đồng trở lên hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng trở lên, mức phạt từ 90.000.000 – 100.000.000 đồng.
Ngoài ra, các hình phạt bổ sung như tịch thu tang vật, tước giấy phép kinh doanh từ 03 tháng đến 06 tháng cũng sẽ được áp dụng. Tang vật vi phạm sẽ bị tiêu hủy, đồng thời người vi phạm phải nộp lại số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm.
Để phòng chống tác hại của thuốc lá, hãy thực hiện tốt các thông điệp sau:
– Tuổi trẻ Việt Nam hãy nói không với thuốc lá.
– Bảo vệ phụ nữ khỏi hút thuốc thụ động và tiếp thị thuốc lá.
– Không hút thuốc lá nơi công cộng.
– Chung tay vì một thế giới không khói thuốc./.
Bs. Nguyễn Phương Nam – TT.KSBT An Giang
