Ngày 10/9 hàng năm được chọn là Ngày Thế giới Phòng ngừa Tự tử (World Suicide Prevention Day) nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về nguy cơ tự tử và thúc đẩy các hành động cụ thể để phòng ngừa. Tự tử không chỉ là một hành vi kết thúc sinh mạng mà còn là tiếng kêu cứu thầm lặng của những người đang vật lộn với đau khổ, tuyệt vọng và mất phương hướng. Mỗi năm, thế giới ghi nhận hơn 700.000 ca tự tử, và hàng triệu người khác bị ảnh hưởng bởi mất mát không gì bù đắp nổi.
Ở Việt Nam, dù chưa có con số thống kê chính thức toàn diện, nhưng theo Bộ Y tế, các vấn đề sức khỏe tâm thần, đặc biệt là trầm cảm – nguyên nhân chính dẫn đến tự tử – đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở thanh thiếu niên và người lao động.
Tự tử không phải là sự lựa chọn – Mà là dấu hiệu cần giúp đỡ: Rất nhiều người nghĩ rằng người tự tử là người yếu đuối, nhưng thực tế, họ thường là những người đã cố gắng chịu đựng trong thời gian dài. Khi áp lực cuộc sống, bệnh tật, tổn thương tâm lý hoặc sự cô lập vượt quá sức chịu đựng, họ có thể cảm thấy rằng cái chết là lối thoát duy nhất.
Các dấu hiệu cảnh báo tự tử có thể bao gồm:
– Nói hoặc viết về cái chết, cảm giác vô vọng, không lối thoát.
– Rút lui khỏi các mối quan hệ xã hội, giảm hứng thú với hoạt động yêu thích.
– Thay đổi hành vi rõ rệt: mất ngủ, thay đổi khẩu vị, mất tập trung.
– Tặng lại tài sản cá nhân, từ biệt bạn bè, gia đình một cách bất thường.
– Tăng sử dụng rượu, ma túy hoặc hành vi liều lĩnh.
Việc nhận diện sớm các dấu hiệu này và can thiệp kịp thời có thể cứu sống một mạng người.
Phòng ngừa tự tử bắt đầu từ sự lắng nghe: Chúng ta không cần là chuyên gia tâm lý để giúp ai đó vượt qua giai đoạn khó khăn. Đôi khi, một lời hỏi han, một cái ôm, một sự hiện diện chân thành có thể mang lại hy vọng sống. Một số cách để hỗ trợ người có nguy cơ tự tử:
1. Lắng nghe không phán xét – Hãy để họ nói ra những cảm xúc trong lòng.
2. Thể hiện sự quan tâm – Hỏi thăm họ thường xuyên, tạo sự kết nối.
3. Khuyến khích tìm kiếm sự giúp đỡ chuyên môn – Từ bác sĩ, nhà tâm lý hoặc các đường dây nóng hỗ trợ.
4. Không để họ một mình trong giai đoạn khủng hoảng – Nếu cần, hãy ở bên họ hoặc nhờ sự hỗ trợ từ người thân.
5. Loại bỏ các yếu tố nguy hiểm – Như thuốc, vật sắc nhọn, hoặc công cụ có thể gây tổn thương.
Cần hành động từ cộng đồng và xã hội: Phòng ngừa tự tử không thể chỉ là trách nhiệm của cá nhân hay gia đình, mà cần sự vào cuộc đồng bộ của cả xã hội. Đó là:
– Tăng cường giáo dục về sức khỏe tâm thần tại trường học, nơi làm việc và trong cộng đồng.
– Giảm kỳ thị đối với người có vấn đề tâm lý, khuyến khích họ tìm kiếm sự hỗ trợ.
– Xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần dễ tiếp cận, thân thiện và nhân văn.
– Cung cấp các đường dây nóng hỗ trợ 24/7, sẵn sàng tư vấn và can thiệp trong trường hợp khẩn cấp.
Chúng ta có thể tạo nên sự khác biệt
Thông điệp của Ngày Phòng ngừa Tự tử Thế giới là: “Hành động vì hy vọng”. Mỗi người trong chúng ta đều có thể là ngọn đèn nhỏ soi sáng cho người khác trong bóng tối. Đừng đánh giá thấp sức mạnh của một cử chỉ quan tâm hay một câu nói tích cực.
Khi gặp người có ý định tự tử, hẫy hỗ trợ họ, hướng dẫn họ để được hỗ trợ tâm lý thông qua đường dây nóng hỗ trợ tâm lý:
+ Trung tâm Hỗ trợ Khủng hoảng Tâm lý 1900 63 64 63
+ Tổng đài 111 – bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên
+ Hoặc đến cơ sở y tế gần nhất để được hỗ trợ chuyên môn
Tự tử có thể phòng ngừa. Hãy cùng nhau lan tỏa thông điệp yêu thương, lắng nghe và đồng hành, để không ai phải chiến đấu một mình trong thinh lặng./.
BS. Văn Hiển Tài – TT.KSBT An Giang
