Đuối nước là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em tại Việt Nam, đặc biệt vào mùa hè và mùa mưa lũ. Tai nạn đuối nước thường xảy ra nhanh chóng, tỷ lệ tử vong cao nếu thiếu kỹ năng xử lý kịp thời và đúng cách. Tuy nhiên, đuối nước hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu cộng đồng được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và định nghĩa được thống nhất tại Đại hội Thế giới về Đuối nước năm 2002, đuối nước là quá trình suy giảm chức năng hô hấp do bị ngâm/chìm trong chất lỏng. Như vậy, đuối nước không chỉ là “đuối trong nước” mà còn trong những chất lỏng khác.
Nhận biết các điểm nguy cơ đuối nước xung quanh chúng ta là bước đầu tiên và thiết yếu để chủ động phòng tránh những tai nạn đáng tiếc có thể xảy ra. Các nguy cơ đuối nước tiềm ẩn thường gặp xung quanh chúng ta bao gồm:
– Các khu vực chứa nước: ao hồ, sông suối, kênh rạch, mương nước quanh nhà; hồ bơi, giếng, lu nước, bồn tắm hoặc các vật dụng chứa nước trong gia đình.
– Nơi trẻ em thường xuyên vui chơi nhưng không có sự giám sát của người lớn cũng là điểm dễ phát sinh tai nạn đuối nước nếu không được cảnh báo và kiểm soát kịp thời.
Tai nạn lật tàu du lịch trên vịnh Hạ Long ngày 19/7/2025 là lời cảnh tỉnh sâu sắc về mức độ nghiêm trọng và bất ngờ của các tai nạn liên quan đến nước. Vụ việc xảy ra trong điều kiện thời tiết chuyển biến nhanh từ nắng sang giông lốc, khiến tàu bị lật chỉ trong vài giây, làm hàng chục người tử vong và mất tích, trong đó có nhiều trẻ em. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy: bất kỳ nơi nào có mặt nước, bất kỳ độ tuổi nào, hoàn cảnh nào, nguy cơ đuối nước đều hiện hữu nếu thiếu sự chuẩn bị và phòng ngừa phù hợp.
Để phòng ngừa đuối nước một cách hiệu quả, mỗi gia đình cần chủ động thực hiện các biện pháp thiết thực như: tăng cường giám sát trẻ nhỏ, đặc biệt là khi trẻ ở gần khu vực có nước; tuyệt đối không để trẻ chơi một mình ở ao hồ, giếng nước, hoặc các vật dụng chứa nước sâu. Gia đình nên trang bị kỹ năng bơi và kỹ năng an toàn trong môi trường nước cho trẻ em từ độ tuổi phù hợp, thông qua các lớp học bơi bài bản. Bên cạnh đó, cần che đậy hoặc rào chắn an toàn các dụng cụ chứa nước như lu, xô, bồn nước; đồng thời lắp đặt biển cảnh báo, rào chắn tại các khu vực nguy hiểm quanh nhà như ao, kênh, rạch để hạn chế nguy cơ xảy ra tai nạn.
Tại các trường học và địa bàn dân cư, việc tuyên truyền và giáo dục kỹ năng phòng, chống đuối nước cần được triển khai thường xuyên và đồng bộ. Nhà trường nên lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng an toàn nước vào các tiết học, hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt Đội – Đoàn hoặc hoạt động hè. Đồng thời, phối hợp với chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội để tổ chức các lớp học bơi, lớp huấn luyện kỹ năng an toàn nước, kỹ năng tự cứu và sơ cứu đuối nước cho học sinh, phụ huynh và giáo viên. Các khu vực công cộng, nhất là vùng sông nước, cần được trang bị biển báo nguy hiểm, rào chắn và hệ thống cảnh báo phù hợp. Việc xây dựng mô hình “Cộng đồng an toàn phòng, chống đuối nước” sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro trong phạm vi rộng.
Việc sơ cấp cứu ban đầu đúng cách có thể giúp cứu sống nạn nhân trong những tình huống nguy cấp. Khi phát hiện người bị đuối nước, cần nhanh chóng gọi người hỗ trợ và liên hệ cấp cứu 115. Nếu đủ điều kiện an toàn, có thể sử dụng các dụng cụ hỗ trợ như sào, dây, can nhựa hoặc phao để kéo nạn nhân vào bờ, tuyệt đối không tự nhảy xuống nếu không có kỹ năng cứu hộ chuyên nghiệp. Sau khi đưa nạn nhân lên bờ, cần kiểm tra hô hấp, tuần hoàn và tiến hành hồi sinh tim phổi (ép tim, thổi ngạt) nếu nạn nhân bất tỉnh, ngừng thở, ngừng tim. Trong mọi trường hợp, nên giữ ấm cho nạn nhân và đưa đến cơ sở y tế gần nhất để tiếp tục theo dõi và xử lý. Lưu ý, không nên xốc ngược trẻ để “đổ nước ra ngoài” vì không có tác dụng và có thể gây hại thêm.
Phòng, chống đuối nước không chỉ là vấn đề của từng cá nhân hay gia đình mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Việc chủ động nhận biết nguy cơ, tăng cường giám sát, trang bị kỹ năng bơi, xây dựng môi trường an toàn và hướng dẫn sơ cứu đúng cách chính là giải pháp thiết thực và hiệu quả nhất để giảm thiểu các vụ tai nạn đuối nước thương tâm, đặc biệt ở trẻ em. Ngành y tế khuyến nghị mỗi người dân hãy nâng cao tinh thần cảnh giác, chủ động phòng ngừa, và tích cực hưởng ứng các hoạt động phòng, chống đuối nước tại địa phương./.
Trần Nguyễn Chí Thanh – Khoa SKMT-YTTH-BNN – CDC An Giang
