Theo nghiên cứu mới nhất tháng 3 năm 2022 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ước tính trên Thế giới cứ 100 trẻ em thì có 1 trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ. Tự kỷ là rối loạn phát triển thần kinh làm khiếm khuyết các kỹ năng giao tiếp, lời nói và phát triển các mối quan hệ xã hội… Đồng thời, trẻ tự kỷ có những vấn đề về hành vi, sở thích, thói quen rập khuôn cứng nhắc, định hình. Trẻ tự kỷ gặp nhiều khó khăn trong hòa nhập với thế giới xung quanh…
Việt Nam chưa có số liệu chính thức công bố về trẻ rối loạn phổ tự kỷ. Nhưng từ năm 2000 đến nay, số lượng trẻ được chẩn đoán và điều trị tự kỉ ngày càng tăng. Nghiên cứu Mô hình tàn tật ở trẻ em của khoa Phục hồi Chức năng Bệnh viện Nhi Trung ương giai đoạn 2000 – 2007 cho thấy số lượng trẻ được chẩn đoán và điều trị tự kỷ ngày càng nhiều: số lượng đến khám năm 2007 tăng gấp 50 lần so với năm 2000; xu thế mắc tự kỉ tăng nhanh từ 122% đến 268% trong giai đoạn 2004 – 2007 so với năm 2000.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng việc can thiệp sớm mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện các triệu chứng tự kỷ, giúp trẻ học các kỹ năng quan trọng, nâng cao khả năng học tập và hoà nhập xã hội. Vì vậy các hoạt động can thiệp, điều trị cần được thực hiện ngay sau khi có đánh giá toàn diện đối với trẻ có các yếu tố nguy cơ càng sớm càng tốt, ngay khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ mà không chờ đến khi chắc chắn có “tự kỷ” hay không.
Giáo viên mầm non có khả năng phát hiện trẻ rối loạn phổ tự kỷ, giới thiệu học sinh đi đánh giá, hướng tới các dịch vụ can thiệp sớm. Họ hiểu biết nhiều về rối loạn phổ tự kỷ hơn những gì họ nghĩ. Hơn nữa, giáo viên mầm non còn là người tương tác với trẻ hằng ngày và còn được trang bị những kiến thức về sự phát triển của trẻ. Giáo dục trẻ tự kỷ đúng cách, đúng giai đoạn, đúng phương pháp hoàn toàn có thể cải thiện các khiếm khuyết giúp trẻ hòa nhập sớm với cuộc sống như các bạn bè đồng trang lứa khác. Dù không thể khỏi hoàn toàn tự kỷ nhưng việc can thiệp giáo dục từ giai đoạn sớm sẽ tăng khả năng tự lập để có thể tự chăm sóc bản thân ở tương lai.
Vai trò của giáo với quá trình thay đổi về mặt nhận thức, tư duy, tình cảm, khả năng tương tác xã hội là vô cùng quan trọng. Vậy giáo viên cần làm gì khi gặp trẻ tự kỷ để hỗ trợ sự phát triển tốt nhất của các con?
Trẻ tự kỷ là một trẻ đặc biệt từ trong cách nói chuyện, suy nghĩ, cách giao tiếp, cách ứng xử và nếu không có cái nhìn rõ rệt thì không thể nào hiểu hết được. Giáo dục để hiệu quả cần phải đúng cách, đúng đối tượng, hiểu rõ tình trạng của đối phương thì mới thực sự có hiệu quả. Các thông tin về tự kỷ hiện nay cũng được cập nhật đầy đủ, khá chính xác trên các trang thông tin đại chúng, trên internet hoặc giáo viên cũng có thể tìm hiểu thông qua sách báo, hoặc liên hệ trực tiếp với các đơn vị, trung tâm hỗ trợ cho trẻ tự kỷ để biết chính xác hơn.
Tất nhiên cho dù hiện nay các thông tin về tự kỷ đã rất phổ biến nhưng không phải ai cũng có cái nhìn đúng đắn về hội chứng này. Có không ít phụ huynh sợ rằng con cái mình học chung với người tự kỷ có thể bị “lây bệnh”, trở nên “khùng khùng” giống người tự kỷ, hoặc không thể tập trung học tốt nên thường phản đối và gây áp lực cho giáo viên, nhà trường. Do đó nếu giáo viên không biết cần làm gì khi gặp trẻ tự kỷ hay làm thế nào để có môi trường học tập tốt nhất thì việc làm công tác tư tưởng cho các học sinh và phụ huynh trong lớp cũng cần rất được quan tâm, tránh trường hợp trẻ bị cô lập dẫn tới sang chấn tâm lý và khiến trẻ ngày càng tự ti thì việc giảng dạy cho trẻ sẽ không thể nào thuận lợi.
Khả năng nhận thức, ngôn ngữ, giao tiếp của trẻ tự kỷ đều khá hạn chế, chậm hơn những đứa trẻ bình thường rất nhiều nên giáo viên cần làm việc, hướng dẫn chậm hơn cho trẻ. Nên dành nhiều thời gian hơn, có thể xếp cho trẻ ngồi bàn đầu hoặc dành thời gian 1 kèm 1 để quan sát và hỗ trợ trẻ ngay khi cần. Trong quá trình giảng dạy cho trẻ tự kỷ chính là luôn nói trực tiếp vào vấn đề, xúc tích, ngôn từ đơn giản, gần gũi nhất có thể. Bởi nếu giáo viên giảng giải mọi thứ quá dài dòng, phức tạp hay dùng những từ ngữ bóng gió chắc chắn trẻ tự kỷ không thể nào hiểu được.
Giáo viên cũng có thể lên giáo án dành riêng cho trẻ tự kỷ để phù hợp hơn với năng lực và mức độ nhận thức của con. Người phụ trách có thể phải dành nhiều thời gian hơn để hỗ trợ đặc biệt cho trẻ tự kỷ, chẳng hạn như chuẩn bị thêm các bộ đồ chơi, các dụng cụ học tập sinh động, vừa giảng dạy vừa phải kết hợp điều chỉnh cách phát âm cho trẻ…
Nói chung giáo dục với trẻ tự kỷ cực kỳ quan trọng và vai trò của các giáo viên trong hành trình này càng quan trọng hơn nữa. Đối với trẻ tự kỷ, giáo viên không đơn thuần chỉ là một người truyền đạt kiến thức mà còn giúp trẻ định hướng, trau dồi các kỹ năng cơ bản nhất, bồi đắp cảm xúc trong trái tim khiếm khuyết của con. Đôi khi cha mẹ cảm thấy bất lực trong việc giáo dục con thì chính sự chuyên môn và tâm huyết đã giúp các thầy cô luôn sẵn sàng đồng hành, kiên trì giúp đỡ con tốt hơn từng ngày./.
Ths. Phạm Thị Thùy Linh – TYT phường Vĩnh Nguơn – TP Châu Đốc
