Bệnh đái tháo đường là bệnh rối loạn chuyển hóa bột đường gây tăng đường huyết mạn tính do hoóc môn insulin của tuyến tụy tiết ra bị thiếu hoặc do giảm tác động hiệu quả lên mô đích. Hậu quả đưa đến tình trạng mức đường trong máu tăng cao, trong thời gian dài gây biến chứng trầm trọng ở các cơ quan trong cơ thể . Có 2 loại: đái tháo đường typ1 và đái tháo đường typ 2; typ1 thường gặp ở người trẻ, typ 2 thường gặp ở người có tuổi.
Các triệu chứng của bệnh đái tháo đường giai đoạn đầu rất khó xác định do không điển hình và dễ lẫn với triệu chứng các bệnh khác. Tuy nhiên, nếu quan tâm và biết cách kiểm soát tốt sức khỏe, thì có thể phát hiện được bệnh đái tháo đường từ rất sớm. Việc phát hiện sớm và điều trị bệnh kịp thời, đúng phác đồ sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não, bệnh lý võng mạc gây mù mắt, bệnh lý thận, mạch máu ngoại vi dẫn đến đoạn chi và các biến chứng nghiêm trọng khác từ bệnh đái tháo đường.
1. Các triệu chứngcủa bệnh đái tháo đường:
Khi đường trong máu tăng cao, bệnh nhân có thể có các triệu chứng sau:
Ăn nhiều: Ăn thường xuyên, bệnh nhân lúc nào cũng cảm thấy đói.
Uống nhiều: Bệnh nhân khát nước và uống liên tục
Tiểu nhiều: Tiểu nhiều, đặc biệt là tiểu đêm
Sụt cân: không phải do bệnh nhân tự ý giảm cân hay các bệnh lý khác gây giảm cân như lao, ung thư, HIV …
Ngoài ra, các triệu chứng tiểu đường thường gặp khác
Mờ mắt; mệt mỏi, vết thương lâu lành; môi khô; da khô, ngứa; cảm giác châm chích 2 bàn chân; rối loạn cương dương: đây lại là lý do để nam giới đi khám và từ đó phát hiện tiểu đường; co giật hay hôn mê do tăng đường huyết,…
2. Chẩn đoán bệnh đái tháo đường: Khi đường huyết đói ≥ 126 mg/dl (7 mmol/L).
3. Nguyên nhân gây bệnh:Bên cạnh yếu tố như di truyền, lão hóa, thì nguyên nhân chính là do lối sống thiếu lành mạnh với các hành vi nguy cơ như dinh dưỡng không hợp lý, thiếu hoạt động thể lực, hút thuốc và lạm dụng rượu bia.
4. Khi đã mắc bệnh đái tháo đường cần:
Tuân thủ điều trị của bác sĩ: Đây là điều trước tiên vì việc dùng thuốc vô cùng quan trọng để ngăn ngừa biến chúng và giúp ổn định đường huyết.
Thực hiện chế độ ăn uống hợp lý: Vì nếu dùng thuốc không thì chưa đủ mà phải kết hợp chế độ ăn uống hợp lý và tập luyện thì việc dùng thuốc mới mang lại hiệu quả cao. Với bệnh đái tháo đường thì nên ăn nhiều bữa trong ngày (có thể ăn 4-5 lần trong ngày), việc giảm cơm vô cùng quan trọng, chỉ được ăn khoản 2 chén cơm lưng trong mỗi bữa ăn, cần tăng cường thêm nhiều rau, rau luộc là tốt nhất, ăn 2 bát rau cho mỗi bữa ăn và nên chọn thịt nạc, cá nạc, đậu hũ…
Những thực phẩm nên dùng: Các thực phẩm ít gây tăng đường máu như: Gạo lức, các loại đậu, rau xanh, củ quả, trái cây ít ngọt như cam, quýt, dưa hấu,… Nếu có thói quen dùng sữa nên chọn sữa không béo, không đường.
Những thực phẩm hạn chế dùng: Hạn chế những thực phẩm có thể làm tăng đường máu như: Bánh kẹo, mứt, kem, chè, trái cây ngọt như mít, nhản, vải. Cần tránh các thực phẩm nhiều chất béo gây tăng mỡ máu như: da heo, da gà, lòng đỏ trứng, phủ tạng (gan, tim, thận…).
Không dùng các thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối làm tăng huyết áp như: Mì gói, chả lụa, mắm, khô, tương, chao…Và giảm các loại thức uống: rượu, bia, nước ngọt, nước ép trái cây ngọt.
Tập luyện, vận động: Đi bộ, đi xe đạp, tập dưỡng sinh, … là những vận động nhằm giúp cơ thể sử dụng nguồn năng lượng, chất béo, chất bột đường, giúp bệnh nhân ổn định được đường huyết, giảm cân, cải thiện chức năng tim phổi,giảm lo lắng, phòng ngừa teo cơ… Nên tập ở mức độ nhẹ và trung bình (khoản 20-30 phút mỗi ngày), không gắng sức hoặc tập kéo dài để tránh hạ đường huyết. Với những bệnh nhân có biến chứng nên hạn chế vận động.
5. Phòng bệnhĐTĐ:
Xét nghiệm đường máu là cách duy nhất tầm soát bệnh đái tháo đường để sớm phát hiện bệnh.
Để hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống Đái tháo đường 14/11, mọi người hãy đi xét nghiệm đường máu để sớm phát hiện bệnh, điều trị kịp thời. Ngoài ra, mọi người thực hiện chăm sóc và bảo đảm dinh dưỡng hợp lý, nhất là trẻ em và người lớn tuổi; theo dõi thường xuyên tăng trưởng và phát triển của trẻ để phát hiện sớm trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng nhẹ cân, thấp còi và thừa cân/béo phì. Phát hiện sớm và có biện pháp hiệu quả tránh nguy cơ béo phì gây tăng huyết áp và gia tăng đái tháo đường. Mọi người dân bỏ thói quen xấu (hạn chế sử dụng rượu bia, không hút thuốc lá), tăng cường thực phẩm hợp lý và an toàn, dinh dưỡng cân đối, tăng cường vận động và thể dục thể thao hợp lý (Đi bộ, đạp xe, tập Yoga…) ./.
Bs. Hồ Thị Mỹ Hạnh – Trung tâm Y tế huyện Thoại Sơn
