Ngày Thế giới Phòng, chống tự tử diễn ra vào 10/9 nhằm kêu gọi cộng đồng nâng cao nhận thức về tác hại từ hành vi tự tử, đồng thời thúc đẩy các quốc gia hành động để ngăn chặn việc thực hiện hành vi này.
Trên thế giới, có khoảng 800.000 người tự sát và tử vong do tự sát chiếm 14% các ca tử vong nói chung. Ở Việt Nam, ước chừng có khoảng 14.000 người tự sát trong 1 năm.
Trung bình mỗi ngày có khoảng 3000 người chết vì tự tử. Cứ mỗi người chết vì tự tử thì có khoảng 20 người tự tử thất bại. Trước đây, vấn đề tự tử được xem như một vấn đề xã hội, ít được mọi người chú ý, nhưng mức độ nghiêm trọng của nó cũng không kém phần dịch bệnh, đã cướp đi sinh mạng của con người. Tuy nhiên, tự tử là vấn đề hoàn toàn có thể ngăn ngừa và ngăn chặn được. Việc ngăn ngừa tự tử cần phải phát hiện sớm những dấu hiệu của người có ý định tự tử để kịp thời tư vấn, ngăn chặn và cứu giúp.
Tự tử là gì: Tự tử là một trong các hành động dẫn đến cái chết của nhiều người, đặc biệt đối với những người trẻ tuổi, theo tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có khoảng gần 1 triệu người tự tử, con số này không bao gồm những người tự tử nhưng không chết do được phát hiện và cứu chữa kịp thời, những trường hợp này thường xảy ra nhiều hơn so với người tự tử thành công.
Tự tử là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng ảnh hưởng đến mọi người ở mọi lứa tuổi. Mỗi trường hợp tự tử là một bi kịch. Nó tác động mạnh mẽ và rất lâu sau đó đối với gia đình, bạn bè, những người thân yêu họ và với cả cộng đồng. Gánh nặng tự tử không chỉ đè nặng lên ngành y tế; nó có nhiều tác động đến nhiều lĩnh vực và trên toàn xã hội.
Nguyên nhân nào dẫn đến tự tử
+ Đau buồn: Khi bạn đã trải qua một trải nghiệm đau buồn, bạn có thể cảm thấy rất xấu hổ hay tội lỗi và dẫn đến ý nghĩ tự tử. Những trải nghiệm đau thương bạn có thể đã từng trải qua bao gồm chiến tranh, lạm dụng thể chất hoặc tình dục.
Bệnh của bạn có thể phát triển một tình trạng gọi là rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD), được biểu hiện bởi những hồi tưởng hoặc trí nhớ dai dẳng quanh trải nghiệm đau buồn. Rối loạn căng thẳng sau chấn thương có thể gây ra những cảm xúc lo lắng nặng nề, có thể làm bạn cảm thấy vô cùng khó khăn để kiểm soát một cuộc sống bình thường, từ đó dẫn đến ý nghĩ tự tử trong bạn.
+ Bắt nạt: Dù bạn bị bắt nạt theo cách nào hay ở mức độ thường xuyên thế nào, bắt nạt vẫn sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến cảm xúc và suy nghĩ của bạn. Khi đó, bạn có thể cảm thấy vô cùng chán nản, vô dụng và không hy vọng rằng tình hình của bạn sẽ thay đổi. Nếu bạn không có giải pháp để đối phó với điều này, ý nghĩ tự tử có thể xuất hiện.
+ Nghiện ma túy hoặc lạm dụng rượu và chất kích thích: Nếu bạn đang nghiện ma túy hoặc lạm dụng rượu quá mức bình thường, thì đây chính là thời điểm bạn nên từ bỏ chúng. Một số bằng chứng mạnh mẽ cho rằng nghiện ma túy hoặc lạm dụng chất kích thích có thể làm cho bạn trở nên chán nản. Các loại ma túy hoặc rượu có thể giảm đau nhanh chóng song nó không giúp giải quyết các vấn đề trong cuộc sống thực tại của bạn.
Ma túy và rượu có thể làm thay đổi chức năng não và dẫn truyền thần kinh, dẫn đến trầm cảm sâu sắc. Bạn có thể cảm thấy bất lực để vượt qua việc sử dụng các chất gây nghiện. Các triệu chứng của cai nghiện ma túy, rượu và các chất kích thích có thể gây đau đớn và khó chịu. Tại những thời điểm này, ý định tự tử cũng được xem như cách cuối cùng để thoát khỏi cơn nghiện ngập.
+ Các vấn đề trong mối quan hệ: Những vấn đề thường xảy ra trong các mối quan hệ của bạn có thể bao gồm tình trạng lạm dụng, cảm giác không được tôn trọng hoặc chia tay. Điều này đặc biệt đúng đối với các mối quan hệ lãng mạn giữa các cặp đôi. Khi có vấn đề xảy ra với các mối quan hệ này, những cảm xúc mãnh liệt hơn dễ dàng xuất hiện trong bạn như trầm cảm, lo lắng, cảm giác tội lỗi và hoảng loạn. Khi đó, bạn sẽ cảm thấy tổn thương, đau đớn và nhanh chóng bị nhấn chìm bởi ý nghĩ tự tử.
Việc quản lý được các đối tượng có nguy cơ tự tử và phát hiện kịp thời các dấu hiệu của người có ý định tự tử sẽ giúp ngăn ngừa và chặn đứng được hành động tự tử.
* Những đối tượng có nguy cơ tự tử:
– Người bị mắc các chứng bệnh tâm thần, đặc biệt là bệnh trầm cảm.
– Người bị mắc các bệnh thực thể như: ung thư, bệnh mạn tính dai dẳng gây đau đớn, khó chịu,…
– Người sử dụng các loại chất kích thích, ma túy, bia rượu.
– Người đang gặp phải các khó khăn, bế tắc trong cuộc sống, công việc, tình yêu và hạnh phúc gia đình.
– Người trước đây đã có ý định tự sát nhưng bất thành.
– Đặc biệt là những trẻ vị thành niên đang có những xung đột nhất thời với gia đình, bạn bè và xã hội.
* Những biện pháp phòng ngừa :
– Tiếp cận với đối tượng: Trao đổi để tìm hiểu về những khó khăn, bế tắc hiện tại, giúp họ vượt qua bế tắc và có suy nghĩ, hành động tích cực hơn. Hãy nói cho họ biết trên đời này không có gì là bế tắc cả, chỉ do mình chưa tìm ra cách giải quyết mà thôi. Cái chết không phải là giải pháp tốt mà chết đi sẽ để lại nỗi đau cho gia đình và người thân. Còn người là còn tất cả, những thiếu thốn và khó khăn trước mắt đều có thể tìm ra hướng giải quyết và rồi tất cả sẽ tốt đẹp hơn.
– Quan tâm tới họ với một thái độ chân tình và cởi mở, giúp họ nói ra hết những nỗi u uất và bức xúc của mình để cho lòng nhẹ nhõm hơn. Làm cho họ cảm thấy không còn cô đơn mà luôn luôn có những người tốt bên cạnh mình, ủng hộ mình trong cuộc sống.
– Liên hệ với các chuyên gia tâm lý, bác sỹ chuyên khoa để tìm các biện pháp điều trị phù hợp cho từng đối tượng.
– Khuyên họ sống lành mạnh, không tham gia các tệ nạn xã hội, không nghiện ngập, tránh căng thẳng. Hãy đưa họ ra ngoài, tham gia các hoạt động vui chơi, ngắm cảnh, thư giãn để đầu óc tỉnh táo hơn.
– Thường xuyên liên lạc và cung cấp cho họ những địa chỉ tin cậy để khi gặp khó khăn họ có thể tìm kiếm sự giúp đỡ.
– Hãy cất hết những phương tiện mà đối tượng có khả năng dùng để tự tử, đưa họ tránh xa những nhà cao tầng, cầu, sông, hồ..
– Với học sinh, khi gặp stress thì cha mẹ cần lắng nghe, thầy cô cần gần gũi chỉ bảo thì ý nghĩ tiêu cực nhất thời của các em sẽ được vơi đi.
Cuối cùng, cần phải nhận thức được rằng, sự tỉnh táo của chúng ta sẽ có ích cho những người khác đang quẩn trí. Vì vậy hãy là bờ vai, là chỗ dựa về tinh thần cho những người không may gặp thất bại, bế tắc trong cuộc đời.
Tự tử là một cái chết có thể được ngăn chặn, điều quan trọng đối với mỗi chúng ta là không ngừng quan tâm, chăm sóc, sức khỏe tinh thần của bản thân, gia đình, bạn bè và cộng đồng ./.
Bs. Võ Thị Thùy Trang – Trung tâm Y tế Long Xuyên
