Ths.Bs Lê Minh Uy – Phó Giám đốc Trung Tâm Kiểm soát bệnh tật An Giang
Chất lượng Sữa mẹ như lượng dinh dưỡng, các kháng thể,… thay đổi theo nhu cầu trẻ, tình cảm mẹ con và thể trạng người mẹ để bảo đảm sữa mẹ là thức ăn tốt nhất và thiết yếu cho trẻ khi mới ra đời.
Một là Phản xạ tiết sữa (phản xạ Prolactin): Khi trẻ bú sẽ kích thích bài tiết Prolactin. Prolactin vào máu, đến vú và làm cho vú sản xuất sữa, nếu trẻ bú nhiều thì mẹ sẽ tạo nhiều sữa.
Hai là hiện tượng tia sữa (Phản xạ Oxytocin): Khi trẻ thực hiện động tác mút sẽ kích thích bài tiết oxytocin. Oxytocin có tác dụng làm cho các tế bào cơ xung quanh nang sữa co lại và đẩy sữa ra ngoài. Phản xạ Oxytocin còn bị ảnh hưởng bởi ý nghĩ của bà mẹ. Khi bà mẹ có cảm giác cho con bú, muốn gần gũi, yêu thương con, … sẽ tăng cường phản xạ này.
Ba là Giảm tiết sữa: khi một lượng sữa lớn tồn đọng trong vú, chất ức chế sẽ tiết ra khiến cho vú ngưng tạo sữa. Vì vậy, muốn tạo nhiều sữa thì phải cho trẻ bú thường xuyên hoặc vắt sữa ra.
Bốn là sữa mẹ luôn biến đổi: Ở tuần đầu sau khi sinh, sữa mẹ liên tục biến đổi số lượng và chất lượng để có thể đáp ứng được nhu cầu dinh dưỡng của trẻ. Ta có các loại sau:
– Sữa non (sữa miễn dịch): sữa mẹ đặc biệt, chỉ được tiết ra trong 3 – 4 ngày đầu sau sinh. Sữa non sánh đặc, là chất lỏng có màu vàng nhạt hoặc trong, được tuyến vú người mẹ tiết ra với số lượng nhỏ trước khi bước vào giai đoạn cho con bú thực sự. Sữa non chứa ít chất béo nhưng lại giàu protein, chứa nhiều kháng thể và các yếu tố bảo vệ khỏi các bệnh tiêu chảy nhiễm trùng. Trong vòng 1 giờ đầu sau sinh. Sữa non đã có sẵn trong vú mẹ ngay khi trẻ sinh ra. Không nên cho trẻ bất cứ thức ăn, nước uống nào trước khi trẻ bắt đầu bú mẹ.
– Sữa chuyển tiếp (từ 5 đến 14 ngày sau khi sinh): Đây là sữa được tiết ra trong giai đoạn ngay sau khi sữa non hết và trước khi sữa trưởng thành bắt đầu được hình thành. Thành phần dinh dưỡng của sữa chuyển tiếp dần trở nên giống sữa trưởng thành và số lượng sữa mẹ cũng tăng lên.
– Sữa trưởng thành (khoảng hai tuần sau khi sinh): Sữa trưởng thành có chứa khoảng một nửa các protein có trong sữa non và chứa nhiều chất béo hơn sữa non. Trong những tháng đầu đời tốc độ tăng trưởng của trẻ sẽ giảm dần vì vậy hàm lượng protein có trong sữa mẹ cũng sẽ giảm dần kể từ ngày đầu tiên tiết sữa đến suốt quá trình cho con bú để đáp ứng phù hợp với nhu cầu tăng trưởng của bé.
Năm là không phải cữ bú nào cũng giống nhau.
– Sữa mẹ thay đổi trong từng lần cho bú: Khởi đầu là nước sữa (để làm giảm cơn khát) rồi hàm lượng chất béo và năng lượng tăng dần và đạt mức cao nhất vào cuối cữ bú để thỏa mãn cơn đói của bé.
– Sữa đầu bữa: Là sữa được tiết ra đầu bữa bú của trẻ. Sữa đầu bữa có màu trắng trong, số lượng nhiều và cung cấp nhiều đạm, đường, nước và các chất dinh dưỡng khác.
– Sữa cuối bữa: Là sữa được tiết ra cuối bữa bú của trẻ. Bầu vú mẹ lúc này đã hết căng. Sữa cuối bữa có màu trắng đục vì chứa nhiều chất béo hơn sữa đầu bữa. Chất béo cung cấp nhiều năng lượng cho trẻ giúp trẻ lớn nhanh hơn.
– Sữa mẹ thay đổi theo thời tiết: thời tiết nóng, sữa được tiết ra tương đối nhiều hơn bình thường để cho bé có đủ nước.
– Sữa mẹ thay đổi theo giới tính của bé. Nếu con của mẹ là một bé trai thì sữa mẹ sẽ có năng lượng lớn hơn 25% so với một bé gái.
– Đáp ứng nhu cầu năng lượng của trẻ. Trong 6 tháng đầu đáp ứng 100%; 6-12 tháng tuổi sữa mẹ cung cấp 70% và 1-2 tuổi sữa mẹ cung cấp 30 – 40% nhu cầu năng lượng nên phần nhu cầu còn lại phải cung ứng từ ăn thêm./.
