Đậu mùa khỉ là một căn bệnh hiếm gặp, do vi rút có “họ hàng” với bệnh đậu mùa phổ biến gây ra. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, cho đến thời điểm hiện tại thì Khỉ không phải là tác nhân dẫn đến bùng phát dịch bệnh này; nhiều khả năng loài gặm nhấm chính là nguồn lây lớn nhất nhưng vẫn chưa thể xác định chính xác.
Đậu mùa khỉ vốn trước đây không được ghi nhận trong y văn từng lây truyền qua đường tình dục, nhưng có thể lây truyền qua tiếp xúc với người nhiễm như quần áo, gối, ga trải giường. Có thể nhiễm vi rút do vết cắn hay vết cào xước từ động vật nhiễm đậu mùa khỉ, do ăn thịt sống, tiếp xúc với người nhiễm vi rút hoặc chạm vào ga trải giường hay quần áo nhiễm vi rút.
Bệnh lây truyền từ người sang người, chủ yếu qua giọt bắn lớn đường hô hấp, nhìn chung là các giọt bắn này khó có thể văng xa vài mét, do đó để có thể lây đòi hỏi phải tiếp xúc trực tiếp khá lâu.
Bệnh đậu mùa khỉ có thể lây trực tiếp khi tiếp xúc với máu, chất lỏng trong cơ thể, giọt bắn đường hô hấp, vết thương trên da hoặc niêm mạc của người bệnh hoặc của động vật mắc bệnh.
Các nhà khoa học cho biết, căn bệnh này khó lây lan hơn so với dịch COVID-19. Tuy nhiên, bệnh đậu mùa khỉ vẫn có thể trở thành mối đe dọa sức khỏe toàn cầu nếu không có vắc xin phòng ngừa kịp thời.
Sau khi có biểu hiện sốt, người bị bệnh đậu mùa khỉ có thể bị phát ban sau đó từ 1 đến 3 ngày. Các dấu phát ban có thể xuất hiện ở:
– Trên khắp gương mặt (95% bệnh nhân mắc bệnh đậu mùa khỉ đều phát ban trên mặt)
– Lòng bàn tay, bàn chân (tỷ lệ phát ban ở lòng bàn tay, bàn chân cũng tương đối cao, lên đến khoảng 75%)
– Miệng
– Mắt (bao gồm cả giác mạc và kết mạc)
– Cơ quan sinh dục
Các nốt phát ban ban đầu chỉ hơi sần trên bề mặt da và sau đó phát triển nghiêm trọng hơn, trở thành mụn nước, sưng to rồi dần chuyển sang mụn mủ rồi mới khô lại, đóng vảy và xẹp xuống.
Thông thường, các triệu chứng bệnh đậu mùa khỉ sẽ kéo dài từ 2 đến 4 tuần và các triệu chứng có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên cơ thể từ 5-21 ngày sau khi nhiễm vi rút rồi tự khỏi, người bệnh không cần thực hiện các biện pháp điều trị đặc biệt.
Sự khác biệt chính giữa các triệu chứng của bệnh đậu mùa và bệnh đậu mùa khỉ là bệnh đậu mùa khỉ làm cho các hạch bạch huyết sưng lên trong khi bệnh đậu mùa thì không.
Dù chưa ghi nhận các ca bệnh đậu mùa khỉ tại Việt Nam, hơn nữa bệnh đậu mùa khỉ tuy khó lây lan giữa người với người hơn so với COVID-19 và các triệu chứng của bệnh cũng không quá nghiêm trọng, nhưng đây vẫn là một căn bệnh nguy hiểm, cần có những biện pháp phòng ngừa phù hợp.
Một số biện pháp có thể áp dụng để hạn chế nguy cơ nhiễm bệnh, bao gồm:
– Tránh tiếp xúc với động vật có nguy cơ nhiễm vi rút gây bệnh đậu mùa khỉ
– Thực hiện ăn chín, uống sôi. Chỉ ăn các loài động vật rõ nguồn gốc xuất xứ, đã qua kiểm định.
– Tránh tiếp xúc với người có nguy cơ mắc bệnh. Không chạm vào các vật dụng của người có nguy cơ nhiễm bệnh.
– Cách ly người có triệu chứng bệnh hoặc có nguy cơ nhiễm bệnh.
– Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước hoặc sử dụng dung dịch vệ sinh tay có chứa cồn, đặc biệt là khi vừa tiếp xúc với người khác.
– Nâng cao ý thức phòng tránh dịch bệnh. Thường xuyên cập nhật các thông tin bệnh.
Tuy nước ta chưa có bệnh đậu mùa khỉ nhưng cần cách giác và tránh hoang mang lo sợ quá mức. Việc cảnh giác và phòng bệnh là hết sức cần thiết. Vì vậy, khi nghi ngờ bị bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện để được khám bệnh và cách ly.
Người nghi ngờ mắc bệnh đậu mùa khỉ cần được cách ly ngay lập tức và tránh tiếp xúc với người lành.
Khuyến khích người dân không nên chủ quan, cần chủ động tiêm phòng đậu mùa và thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp, chủ động thăm khám nếu phát hiện các biểu hiện bất thường hoặc nghi ngờ tiếp xúc với người/động vật nhiễm bệnh.
Ds. Trần Văn Chí – TTYT Phú Tân
