Bệnh lao là một bệnh truyền nhiễm rất nguy hiểm do một loại vi khuẩn có tên Mycobacterium tuberculosis, bệnh lây truyền từ người bệnh sang người lành do người bệnh ho, hắt hơi hoặc khạc nhổ bừa bãi, vi trùng lao có trong các dịch tiết trên sẽ phát tán ra môi trường không khí, khi ta hít phải sẽ có nguy cơ bị mắc bệnh lao.
Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới (năm 2022), Việt Nam là quốc gia có gánh nặng bệnh lao đứng hàng thứ 11 trong số 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới. Riêng tại Việt Nam, Bộ Y tế ghi nhận trung bình hàng năm có 170.000 người mắc lao và 12.000 người tử vong do bệnh lao. Điều rất đáng lo ngại là số người mắc lao trong cộng đồng hàng năm, chỉ mới phát hiện đưa vào quản lý điều trị chỉ đạt 60%, 40% còn lại không được chẩn đoán trong cộng đồng hoặc đã được chẩn đoán bệnh nhưng không được báo cáo trong hệ thống lao quốc gia, đây chính là mầm móng làm lây lan bệnh lao, lao kháng thuốc trong cộng đồng.
Trong số những người mắc lao, có trên 70% ở độ tuổi lao động, chi phí để điều trị cho một người mắc lao chiếm 20% tổng thu nhập của một hộ gia đình hàng năm, đây chính là gánh nặng cho gia đình và xã hội.
Với chiến lược 2x được Bộ Y tế phát động từ năm 2020 đến nay, với mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2035 đã mở ra bước đột phá mới trong tầm soát, phát hiện sớm bệnh nhân lao, lao tiềm ẩn và lao kháng thuốc trong cộng đồng.
Tại huyện Phú Tân, trong năm 2023, bằng chiến lược này, đã tổ chức tầm soát, khám phát hiện cho 3.045 người thuộc nhóm nguy cơ, đã phát hiện 350 người mắc lao có bằng chứng vi khuẩn học, đạt tỉ lệ 8,7%, tỉ lệ phát hiện cao hơn nhiều so với cách soi đờm trực tiếp.
Rào cản thường gặp làm hạn chế việc tầm soát, thu dung các đối tượng nguy cơ đó là tư tưởng giấu bệnh, không muốn người khác biết, sợ ảnh hưởng đến công việc làm ăn, giao tiếp trong sinh hoạt hàng ngày, sợ mọi người xa lánh, từ sự mặc cảm, tự ti, ngại đến cơ sở y tế công lập, họ đã tự điều trị, đây cũng chính là nguyên nhân dẫn đến lao kháng thuốc, điều trị rất tốn kém, hiệu quả không cao.
Hưởng ứng ngày thế giới phòng, chống lao 24/3/2024, hướng đến mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2035, đòi hỏi phải có sự phối hợp, tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị trong công tác tuyên truyền vận động, để mọi người dân hiểu rằng bệnh lao, tuy là một bệnh truyền nhiễm rất dễ lây nhưng hoàn toàn có thể chữa trị khỏi nếu được phát hiện sớm, thu dung, quản lý, điều trị kịp thời, và người bệnh phải tuân thủ đầy đủ mọi quy định trong suốt quá trình điều trị theo hướng dẫn của cán bộ chuyên môn.
Chiến lược 2x đã mang lại nhiều hiệu quả đáng kể trong việc chủ động tầm soát bệnh nhân lao, lao tiềm ẩn, lao kháng thuốc từ các đối tượng có nguy cơ cao trong cộng đồng như: người thường xuyên tiếp xúc người mắc bệnh lao hoạt động, người mắc các loại bệnh mãn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, suy thận mãn, suy tim, nhiễm HIV, người già suy nhược cơ thể, người đang điều trị sau ung thư thư dạ dày hay các bệnh về huyết học, hoặc người có dấu hiệu nghi ngờ như ho, khạc kéo dài trên 3 tuần, mệt mõi, kém ăn, sụt cân, thường sốt về chiều, ra mồ hôi trộm hay tức ngực, ho khạc ra máu.. hiện vẫn còn tiềm ẩn, lẫn khuất đâu đó trong cộng đồng.
Song song đó, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động để người dân tự giác, ý thức được cách tự bảo vệ chính mình khỏi bị mắc lao bằng các biện pháp tích cực, chủ động như hạn chế tiếp xúc với người mắc lao trong giai đoạn hoạt động, mang khẩu trang thường xuyên, đúng cách trong giao tiếp, trẻ em sau khi sinh phải được tiêm phòng vắc xin phòng lao, làm vệ sinh môi trường, nhà cửa thông thoáng.
Khi trong gia đình có người mắc lao, người bệnh phải được cách ly ít nhất 4-6 tuần trong giai đoạn đầu bệnh phát tán nguồn lây, luôn mang khẩu trang, các chất dịch thải khi ho, khạc phải cho vào dụng cụ chứa có nắp đậy và tiêu huỷ đúng cách, những người sống trong gia đình phải được khám sàng lọc theo quy định./.
BS. Ngô Văn Trung – Trung tâm Y tế huyện Phú Tân
