Rượu, bia là loại đồ uống có cồn được sử dụng khá phổ biến trong đời sống hiện nay. Trong nhiều dịp gặp gỡ, giao lưu hay lễ hội, việc uống rượu, bia đã trở thành thói quen của không ít người. Tuy nhiên, nếu sử dụng thường xuyên hoặc lạm dụng rượu, bia, cơ thể có thể phải đối mặt với nhiều nguy cơ bệnh tật nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân, gia đình và cộng đồng.
Theo Điều 2 của Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019, rượu là đồ uống có cồn thực phẩm, được sản xuất từ quá trình lên men từ một hoặc hỗn hợp các loại nguyên liệu chủ yếu gồm tinh bột của ngũ cốc, dịch đường của cây, hoa, củ, quả hoặc được pha chế từ cồn thực phẩm. Bia là đồ uống có cồn thực phẩm, được sản xuất từ quá trình lên men từ hỗn hợp nguyên liệu chủ yếu gồm malt đại mạch, hoa houblon, men bia và nước.
Cồn (ethanol) trong các loại rượu, bia được hấp thu khá nhanh qua đường tiêu hóa. Khi sử dụng rượu, bia, khoảng 20% lượng cồn được hấp thu tại dạ dày và khoảng 80% tại ruột non. Sau khoảng 30–60 phút, cồn có thể được hấp thu gần như hoàn toàn vào máu và được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Khi lượng rượu, bia tiêu thụ vượt quá khả năng chuyển hóa của cơ thể, cồn và các sản phẩm chuyển hóa độc hại sẽ tích tụ và gây ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể và làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nguy hiểm.
Trước hết, rượu, bia tác động trực tiếp đến hệ thần kinh và hoạt động của não bộ. Khi nồng độ cồn trong máu tăng lên, hệ thần kinh trung ương bị ức chế, làm suy giảm khả năng phán đoán và kiểm soát hành vi của người uống. Người sử dụng nhiều rượu, bia thường có các biểu hiện như phản xạ chậm, nói khó, đi đứng loạng choạng, mất kiểm soát hành vi và dễ thực hiện những hành động liều lĩnh, nguy hiểm. Nếu lạm dụng rượu, bia trong thời gian dài, người uống có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần, tăng nguy cơ xuất hiện các rối loạn tâm thần và suy giảm chức năng nhận thức.
Đối với hệ tiêu hóa, rượu, bia có thể gây kích thích niêm mạc dạ dày, làm tăng nguy cơ viêm dạ dày, loét dạ dày, tá tràng. Ngoài ra, rượu, bia cũng là nguyên nhân gây viêm tụy cấp với các triệu chứng như đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn, tiêu chảy và sốt.
Gan là cơ quan chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do phải đảm nhận vai trò chuyển hóa cồn trong cơ thể. Việc uống nhiều rượu, bia kéo dài có thể dẫn đến nhiều bệnh lý nguy hiểm như gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu, xơ gan và ung thư gan. Khi vào cơ thể, cồn được chuyển hóa tại gan và tạo thành acetaldehyde, đây là một chất độc hại có khả năng gây tổn thương tế bào và làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư như: ung thư vòm họng, thực quản, gan, đại trực tràng, vú,…
Rượu, bia cũng gây ảnh hưởng đến hệ tim mạch. Việc lạm dụng rượu, bia có thể làm tăng huyết áp, gây rối loạn nhịp tim, viêm cơ tim và làm tăng nguy cơ suy tim. Trong những trường hợp nhiễm độc rượu nặng, nguy cơ tử vong có thể xảy ra.
Ngoài ra, rượu, bia còn tác động đến chức năng của thận khi làm suy giảm khả năng lọc và thải độc của cơ quan này, thậm chí có thể dẫn đến suy thận cấp trong một số trường hợp. Cồn trong rượu, bia cũng ảnh hưởng đến quá trình tái tạo xương, làm xương yếu hơn, tăng nguy cơ loãng xương và dễ gãy xương.
Việc sử dụng rượu, bia thường xuyên còn làm suy giảm hệ miễn dịch của cơ thể, khiến người uống dễ mắc các bệnh nhiễm trùng. Đồng thời, rượu, bia cũng làm rối loạn quá trình trao đổi chất, làm tăng axit uric trong máu, nguyên nhân dẫn đến bệnh gout và các cơn đau nhức xương khớp.
Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, rượu, bia còn tác động đến sức khỏe sinh sản. Ở nam giới, việc uống nhiều rượu, bia có thể làm giảm chất lượng tinh trùng. Ở nữ giới, lạm dụng rượu, bia có thể gây rối loạn nội tiết, rối loạn kinh nguyệt và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
Để phòng, chống tác hại của rượu, bia, người dân nên hạn chế tối đa việc sử dụng đồ uống có cồn, bởi thực tế không có mức tiêu thụ nào được xem là hoàn toàn an toàn cho sức khỏe. Trong trường hợp có sử dụng, cần lựa chọn các loại rượu, bia có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm chất lượng; uống có kiểm soát và không lạm dụng. Khi uống rượu, bia nên uống từ từ, kết hợp ăn uống đầy đủ và uống xen kẽ với nước lọc để hạn chế tác động của cồn đối với cơ thể.
Sau khi uống rượu bia, không nên tham gia các hoạt động ở môi trường nguy hiểm hoặc thiếu an toàn vì dễ xảy ra ngã, va chạm, chấn thương. Đặc biệt, tuyệt đối không sử dụng rượu bia khi điều khiển phương tiện giao thông, vận hành máy móc; không sử dụng đối với phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, người đang điều trị bằng thuốc có phản ứng với cồn hoặc những người mắc các bệnh lý mà rượu bia có thể làm tình trạng bệnh nặng hơn.
Việc nâng cao nhận thức của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng về tác hại của rượu, bia là yếu tố quan trọng góp phần bảo vệ sức khỏe, giảm thiểu các bệnh tật liên quan và xây dựng một môi trường sống an toàn, lành mạnh. Mỗi người hãy chủ động hạn chế rượu bia và thực hiện thông điệp “Đã uống rượu bia – không lái xe” để bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và xã hội./.
Tú Quân
Khoa TT-GDSK, TT.KSBT An Giang
