Trong khi thế giới đang căng sức chống lại dịch COVID-19 thì cũng có một loại bệnh khác đáng sợ không kém là Ung Thư. Ngày 4 tháng 02 năm hàng năm được chọn là ngày ung thư thế giới; một sự kiện toàn cầu được tổ chức nhằm nhắc nhở mọi người cần nâng cao nhận thức về bệnh ung thư, cách phòng chống, phát hiện và điều trị.
Theo Tổ chức Ung thư toàn cầu (GLOBOCAL), Ung thư tại Việt Nam đang xếp ở vị trí 78/172 quốc gia, vùng lãnh thổ (2018). Mỗi năm nước ta có hơn 126.000 ca mắc mới và 94.000 người chết vì ung thư; đứng thứ 4 về nguyên nhân gây tử vong. Số lượng người mắc bệnh không ngừng gia tăng, từ 68.000 ca vào năm 2000 lên 126.000 ca vào năm 2010 và dự kiến sẽ đạt tới con số 189.000 ca vào năm 2020.
Y khoa định nghĩa Ung thư là tình trạng rối loạn ở một vùng hay toàn cơ thể gây nên bởi sự tăng sinh bất thường, không kiểm soát và vô tổ chức của một số tế bào “biến chất”; kèm theo quá trình xâm lấn (di căn), ảnh hưởng lên hoạt động sống của các tế bào và cơ quan khác.
Sự tăng sinh không kiểm soát này bắt đầu từ một hay một vài sự kiện bất thường xảy ra trên con đường truyền tải tín hiệu điều hòa và kiểm soát tăng trưởng tế bào. Một tế bào trở nên “ung thư” khi gene tiền ung thư (pro-oncogene) bị kích hoạt hay gene ức chế ung thư (anti-oncogene) không hoạt động dẫn đến việc tế bào tăng sinh mất kiểm soát. Tế bào sẽ tăng sinh liên tục, tích tụ thêm nhiều đột biến gene và xâm lấn (di căn), kích thích tạo mạch máu cũng như kháng lại các cơ chế làm chết tế bào để trở thành bất tử. Sự tăng sinh “vô đối” và xâm lấn của nhóm tế bào “biến chất” này đưa đến căn bệnh mà ta gọi là ung thư.
Trước đây ung thư được xem là căn bệnh nan y nhưng ngày nay căn bệnh này đã thay đổi! Không phải loại ung thư nào cũng gây chết người. Phần lớn ung thư có thể điều trị khỏi nếu phát hiện sớm, điều trị bài bản, kịp thời và ngay cả khi chưa có thuốc đặc trị, bạn cũng đừng thất vọng! tế bào trong cơ thể chúng ta vẫn ngày đêm cố gắng cầm cự với khối ung thư đến giây phút cuối, mặc cho thuốc có hay không.
Thông thường Y học xác định khả năng sống sót trong điều trị khỏi của từng bệnh ung thư, là khoảng thời gian sống thêm (tỷ lệ sống thêm) 5 năm được xem là thành công 100%. Tỷ lệ này của 7 loại ung thư thường gặp như sau:
– Ung thư cổ tử cung: Tỷ lệ sống thêm 5 năm là khoảng 100%. Được đánh giá là một trong những bệnh ung thư dễ điều trị nhất, ung thư cổ tử cung được chữa trị kịp thời nhờ những phương pháp phát hiện bệnh hiệu quả. Xét nghiệm Pap smear sẽ phát hiện sự hiện diện của các tế bào bất thường ở cổ tử cung thậm chí trước khi chúng trở thành ung thư.
– Ung thư vú (giai đoạn sớm 0 và 1): Tỷ lệ sống thêm 5 năm là 100%. Ở giai đoạn 0, ung thư vú được phân thành 2 loại: một là Ung thư biểu mô ống tuyến tại chỗ (DCIS), xảy ra khi các tế bào phát triển trong ống dẫn sữa; hai là Ung thư biểu mô tiểu thùy tại chỗ (LCIS), xảy ra khi các tế bào bất thường phát triển ở các tiểu thùy. Ở giai đoạn 1, khi bị chẩn đoán mắc ung thư vú, nếu khối u nhỏ hơn kích thước hạt lạc (2 cm hoặc nhỏ hơn), cơ hội điều trị và khả năng sống tốt sau điều trị của bệnh nhân là rất cao. Theo Quỹ Ung thư vú quốc gia (Mỹ), tỷ lệ sống thêm tương tự như giai đoạn 0 là 100%. Ung thư vú giai đoạn 3, 4 vẫn còn có cơ hội khỏi bệnh, sống thêm lâu dài khá cao nếu được điều trị bài bản.
– Ung thư tinh hoàn: Tỷ lệ sống thêm 5 năm là 95,3%. Ở giai đoạn đầu khi khối u chưa di căn đến các bộ phận khác, các bác sĩ có thể chữa khỏi bệnh ung thư này bằng phẫu thuật cắt bỏ 1 hoặc cả 2 tinh hoàn có khối u. Bệnh nhân khi phải cắt một tinh hoàn, tinh hoàn còn lại vẫn đủ khả năng sản xuất đủ hoóc môn để có thể quan hệ tình dục và sinh sản. Phẫu thuật và kết hợp xạ trị hay hóa trị sẽ có hiệu quả trong việc loại bỏ các tế bào ung thư.
– Ung thư tiền liệt tuyến: Tỷ lệ sống thêm 5 năm được khoảng 100%. Có hai cách chính để sàng lọc ung thư tiền liệt tuyến. Đó là thăm trực tràng hoặc xét nghiệm định lượng PSA trong máu.
– Ung thư da: Tỷ lệ sống thêm 5 năm 91,5%. Ung thư da được xem là có tỷ lệ sống thêm cao vì thường rất dễ phát hiện khi bệnh vẫn còn trong giai đoạn sớm. Dấu hiệu cảnh báo bệnh là một vệt lớn, sẫm màu, có hình dạng không đều, hoặc nổi gồ lên trên mặt da. Nếu không điều trị sớm, ung thư da có nhiều khả năng lây lan sang các bộ phận khác của cơ thể. Khi đó, việc điều trị sẽ rất khó khăn. Khả năng sống trên 5 năm chỉ còn 15 – 20% hoặc gây tử vong.
– Ung thư tuyến giáp: Tỷ lệ sống thêm 5 năm gần 100%. Ung thư tuyến giáp phổ biến nhất là thể nhú, phát triển chậm. Thậm chí, ngay cả khi khối u lớn và bắt đầu phát triển sang các mô lân cận thì bác sĩ vẫn có thể điều trị, thậm chí có thể chữa khỏi bệnh bằng việc cắt bỏ tuyến giáp. Sau phẫu thuật, bệnh nhân phải dùng thuốc thay thế hormone tuyến giáp trong suốt cuộc đời còn lại.
Ung thư hạch (U lympho Hodgkin): Tỷ lệ sống thêm 5 năm khoảng 95%. Đa số loại u lympho Hodgkin, đặc trưng bởi các tế bào Reed-Sternberg lại khá dễ chữa trị. Bệnh nhân ung thư hạch có chẩn đoán giai đoạn sớm có thể được chữa khỏi khoảng 90 – 95%, vì bệnh đáp ứng tốt với phác đồ hóa trị và xạ trị.
Lối sống lành mạnh giúp phòng ngừa ung thư
Các nghiên cứu cho thấy nếu chúng ta duy trì lối sống lành mạnh, có lợi cho sức khỏe bao gồm tập thể dục thường xuyên và chế độ ăn uống dinh dưỡng hợp lý có thể giúp hạ thấp nguy cơ mắc bệnh ung thư khoảng 45%. Các nghiên cứu cũng chỉ rõ ung thư có liên quan đến béo phì hoặc gầy còm, ăn thiếu thốn, uống nhiều chất cồn và lười vận động.
Nếu chúng ta có những thay đổi trong lối sống lành mạnh như duy trì cân nặng phù hợp, tập thể dục thường xuyên, ăn ngũ cốc nguyên hạt thay cho ngũ cốc tinh chế, hạn chế ăn thịt đỏ và thịt chế biến công nghiệp, tránh uống nhiều thức uống có cồn và ăn nhiều hơn 5 loại trái cây và rau củ mỗi ngày sẽ làm giảm nguy cơ ung thư. Lối sống này cũng làm giảm bệnh tim mạch và cải thiện sức khỏe, đồng thời cải thiện cuộc sống của bạn một cách toàn diện.
Tóm lại, không phải “cứ ung thư là nan y, không thể chữa lành nên đừng chữa”, mà mỗi loại ung thư có một tỉ lệ chữa lành (sống sau 5 năm) khác nhau; phát hiện giai đoạn sớm (giai đoạn 0, giai đoạn 1) có tỉ lệ chữa lành cao hơn hẳn các giai đoạn khác. Một lối sống tốt sẽ giúp giảm 45% nguy cơ bị ung thư và giảm 61% nguy cơ tử vong.
Ngày 04/02 nhắc nhở chúng ta cùng nhau sát cánh phòng chống ung thư các bạn nhé! /.
Bs. Lê Minh Uy – PGĐ TT. Kiểm soát bệnh tật An Giang
