1. Ung thư là gì ?
Ung thư là nhóm bệnh lý mạn tính do đột biến gen gây nên. Cơ thể trong quá trình phát triển thì DNA bị đột biến do các tác động từ môi trường sống như khói thuốc lá, rượu bia, các thói quen xấu như lười vận động, thói quen nhai trầu, hay sự tác động vật lý như tia bức xạ, cực tím; hay do tác nhân sinh học như virus; bên cạnh đó còn có nguyên nhân do di truyền chiếm tỉ lệ nhỏ.
2. Những yếu tố đời sống – xã hội nào có nguy cơ dẫn đến ung thư ?
-Thuốc lá: với hàng trăm chất sinh ung gây nhiều loại ung thư và kể đến nhiều nhất là ung thư phổi, ung thư hốc miệng, ung thư thực quản, thanh quản, ung thư bàng quang,… tỉ lệ nhiều nhất là ở nam giới. Nguy hại không chỉ cho người hút thuốc (hút thuốc chủ động), mà còn ảnh hưởng đến những người thân xung quanh (hút thuốc thụ động).
-Rượu, bia: một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ ung thư ở đường tiêu hóa, đặc biệt là ung thư gan, ung thư ống tiêu hóa như hốc miệng, thực quản, dạ dày, đại trực tràng.
-Ăn uống không lành mạnh nhiều đạm béo, ít rau xanh chất xơ, thừa cân, béo phì, lười vận động, thói quen nhai trầu, vệ sinh cá nhân kém
-Thiếu bảo hộ lao động khi tiếp xúc với khí độc, bụi, tia X hay ánh nắng mặt trời
-Không tiêm ngừa đầy đủ cho trẻ vaccin ngừa HPV hay viêm gan virus B theo chương trình tiêm chủng mở rộng của quốc gia.
3. Bảy triệu chứng báo động ung thư và một số bệnh ung thư liên quan
1) Có sự thay đổi thói quen của ruột và bọng đái
2) Một chỗ lở loét không chịu lành (da, niêm mạc miệng, vú)
3) Chảy máu hoặc tiết dịch bất thường (vú, tử cung…)
4) Một chỗ dầy lên hoặc 1 cục u ở vú hoặc ở nơi nào đó trong cơ thể
5) Ăn không tiêu hoặc nuốt khó
6) Có thay đổi tính chất rõ ràng của một “mụn ruồi duyên”
7) Ho dai dẳng hoặc khàn tiếng kéo dài: ung thư phổi, ung thư thanh quản…
4. Điều trị ung thư hiện nay như thế nào ?
Hiện nay điều trị ung thư được cá thể hóa theo từng bệnh nhân để đạt hiệu quả cao nhất cả về mặt ung thư học và phù hợp điều kiện từng bệnh nhân. Bệnh nhân sẽ được sự phối hợp chẩn đoán và thảo luận của nhiều bác sĩ đa chuyên khoa, với sự phát triển không ngừng về khoa học đã cho ra nhiều phương thức điều trị tiêu diệt ung thư và giúp cải thiện sống còn cho bệnh nhân.
Các phương thức điều trị hiện nay có thể kể đến phẫu trị, hóa trị, xạ trị, liệu pháp nội tiết, liệu pháp miễn dịch. Tất cả phương thức đó được phối hợp với nhau theo từng giai đoạn ung thư khác nhau để đạt được mục tiêu điều trị, gọi là “điều trị đa mô thức, cá thể hóa trên từng bệnh nhân”
5. Ung thư nào có vaccin phòng bệnh ?
Đối với ung thư cổ tử cung và ung thư gan, các vaccin hiện nay có thể ngăn ngừa một số ít nguyên nhân gây bệnh và hạn chế một phần nguy cơ sinh ung. Việc hạn chế các nguy cơ của các bệnh ung thư khác cần có sự phối hợp chặt chẽ trong điều chỉnh sinh hoạt, lối sống là chủ yếu.
Ung thư cổ tử cung: tiêm ngừa HPV cho bé gái từ 9-26 tuổi, giáo dục giới tính lành mạnh cho trẻ, nâng cao nhận thức cho trẻ từ khi còn trên ghế nhà trường. Các phương tiện tầm soát ung thư cổ tử cung hiệu quả hiện nay là phết tế bào cổ tử cung Pap’smear, xét nghiệm HPV DNA.
Ung thư gan: một trong những nguyên nhân thường gặp là viêm gan B,C và xơ gan do rượu. Do đó, tiêm ngừa viêm gan B cho trẻ đồng thời giáo dục lối sống lành mạnh là một biện pháp chủ động có thể dễ dàng thực hiện.
6. Một số biện pháp phòng ngừa chung
Không có phương pháp nào để ngăn ngừa tuyệt đối nguy cơ mắc ung thư. Nhưng các bác sĩ đã xác định một số cách để giảm nguy cơ ung thư chẳng hạn như:
– Bỏ thuốc lá, rượu bia. Hút thuốc dù chủ động hay thụ động đều có liên quan đến một số loại ung thư – không chỉ ung thư phổi. Không chỉ bạn mà những người thân xung quanh cần dừng hút thuốc sẽ làm giảm nguy cơ ung thư trong tương lai.
– Tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời quá nhiều. Tia cực tím có hại (UV) từ mặt trời có thể làm tăng nguy cơ ung thư da. Sử dụng quần áo bảo hộ hoặc bôi kem chống nắng nếu bạn phải ra ngoài.
– Ăn một chế độ ăn uống lành mạnh. Chọn chế độ ăn nhiều trái cây, rau quả, ngũ cốc nguyên hạt và protein giúp tăng cường sức khỏe cho bạn.
– Tập thể dục thường xuyên giúp giảm nguy cơ ung thư thấp
– Duy trì cân nặng chuẩn. Nguyên nhân thừa cân hoặc béo phì có thể làm tăng nguy cơ ung thư. Do vậy, để bạn đạt được và duy trì cân nặng khỏe mạnh nên thông qua sự kết hợp của chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên.
– Khám sàng lọc ung thư, khám sức khỏe định kì.
– Tiêm chủng: tiêm ngừa là phương pháp chủ động tạo miễn dịch phòng một số virus gây bệnh mà biến chứng cuối cùng là hình thành ung thư, như là tiêm phòng viêm gan B (ung thư gan), HPV (ung thư cổ tử cung)…
Tóm lại, chúng ta hãy chủ động nâng cao nhận thức về bệnh ung thư, tạo lối sống lành mạnh, ăn uống khoa học, sinh hoạt điều độ, tiêm phòng đầy đủ và tầm soát sức khỏe định kì để giúp bản thân và gia đình có một sức khỏe tốt, một cuộc sống bình an./.
BS.CKI Dương Văn Ninh
Khoa Ung bướu – Bệnh viện Đa khoa An Giang
