Vào những năm 1998 – 1999, ở Malaysia và Singapore từng ghi nhận những đợt bùng phát đầu tiên của vi rút Nipah. Gần đây nhất, loại vi rút này bùng phát ở Ấn Độ và là đợt bùng phát thứ tư tại Kerala trong vòng 5 năm gần đây. Dù các đợt bùng phát này thường chỉ ảnh hưởng đến một vùng địa lý khá nhỏ nhưng tỷ lệ tử vong của bệnh do vi rút Nipah gây ra có thể lên đến 75%. Và sự lây lan phức tạp của loại vi rút này có thể dẫn đến sự biến đổi gen và hình thành chủng mới.
Vi rút Nipah là gì ?
Virus Nipah (tên khoa học Henipavirus nipahense) lây truyền từ động vật sang người và cũng có thể lây truyền trực tiếp giữa người với người hoặc thông qua thực phẩm bị nhiễm vi rút. Người bị nhiễm vi rút Nipah sẽ gặp phải một loạt các bệnh từ nhiễm trùng đến bệnh hô hấp cấp tính, thậm chí viêm não dẫn đến tử vong.
Vi rút Nipah được xếp vào nhóm các mầm bệnh có tỷ lệ tử vong rất cao, dao động từ 40% đến 75%, tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của người mắc, thời điểm bùng phát dịch và chủng vi rút đang lưu hành. Đây là một trong những bệnh truyền nhiễm có mức độ nguy hiểm hàng đầu hiện nay.
Khoảng 20% người sống sót sau khi nhiễm vi rút Nipah có thể phải đối mặt với di chứng thần kinh lâu dài, bao gồm co giật dai dẳng, suy giảm chức năng thần kinh hoặc thay đổi tính cách, trở nên dễ kích động và gắt gỏng hơn. Đáng lo ngại, trong một số trường hợp hiếm gặp, người từng mắc bệnh Nipah có thể bị viêm não tái phát sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, do vi rút trong cơ thể tái hoạt động, gây nguy cơ tổn thương não nghiêm trọng.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vi rút Nipah không chỉ gây bệnh ở người mà còn có thể làm nhiễm và gây tử vong cho nhiều loài vật nuôi như lợn, bò, dê, ngựa, mèo…, từ đó gây ra thiệt hại kinh tế lớn cho ngành chăn nuôi và nông nghiệp, đồng thời làm gia tăng nguy cơ lây lan sang người.
Con đường lây truyền của vi rút Nipah ?
Vi rút Nipah có khả năng lây lan khá nhanh thông qua nhiều con đường khác nhau. Loại vi rút này có thể lây từ động vật sang người. Nguồn lây phổ biến nhất là dơi ăn quả và lợn. Con người có thể nhiễm bệnh khi:
- Tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm vi rút (qua nước bọt, nước tiểu, phân hoặc máu).
- Ăn trái cây hoặc uống nhựa cây chà là tươi bị dơi nhiễm bệnh làm ô nhiễm.
Sau khi xâm nhập vào cơ thể người, vi rút Nipah có thể lây từ người sang người. Việc lây truyền xảy ra khi:
- Tiếp xúc gần với dịch cơ thể của người bệnh như nước bọt, máu, nước tiểu hoặc phân.
- Hít phải các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, đặc biệt trong quá trình chăm sóc, điều trị nếu không có biện pháp bảo hộ phù hợp.
Triệu chứng khi nhiễm vi rút Nipah là gì?
Các triệu chứng thường xuất hiện sau 4-14 ngày sau khi tiếp xúc với vi rút Nipah, triệu chứng có thể từ nhẹ đến nặng, bao gồm viêm não và có khả năng tử vong. Các triệu chứng ban đầu bao gồm: sốt, nhức đầu ho, đau họng và khó thở. Giai đoạn biến chứng nặng (viêm não), bệnh nhân có thể có các triệu chứng như buồn ngủ, mất phương hướng và rối loạn tâm thần, có thể nhanh chóng tiến triển đến hôn mê trong vòng 24-48 giờ.
Những người có triệu chứng trên sau khi đi từ vùng có dịch về hoặc có tiếp xúc với người nghi mắc bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được khám, cách ly và theo dõi kịp thời.
Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc, tăng cường giám sát
Tính đến ngày 26/01/2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do vi rút Nipah. Trước diễn biến dịch bệnh trên thế giới, Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát, phòng chống dịch ngay từ cửa khẩu, các cơ sở y tế và trong cộng đồng; đồng thời sẵn sàng các phương án đáp ứng khi có tình huống xảy ra.
Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ tình hình dịch bệnh, phối hợp với WHO và các quốc gia liên quan để kịp thời chỉ đạo triển khai các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp và hiệu quả.
Khuyến cáo phòng bệnh đối với người dân
Hiện vi rút Nipah vẫn chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu cho cả người và động vật. Để chủ động, phòng chống dịch bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện tốt các biện pháp sau:
1. Hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do vi rút Nipah nếu không thực sự cần thiết.
2. Theo dõi sức khỏe trong 14 ngày kể từ khi trở về từ vùng dịch; nếu có các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế, hạn chế tiếp xúc với người khác và khai báo rõ tiền sử dịch tễ.
3. Đảm bảo vệ sinh thực phẩm: thực hiện “Ăn chín, uống sôi”, rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn, không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây (như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến).
4. Không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền cao như là dơi ăn quả; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật.
5. Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc vật phẩm ô nhiễm; khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ hoặc mắc bệnh cần sử dụng khẩu trang, găng tay và phương tiện bảo hộ cá nhân, sau đó rửa tay sạch bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn./.
Tú Quân
Khoa TT.GDSK, TT.KSBT tỉnh An Giang
Fanpage: https://www.facebook.com/ttksbtag
Youtube: https://www.youtube.com/@cdcag
OA Zalo: https://zalo.me/586094478392486835
