Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là tình trạng viêm niêm mạc đường thở bị tắc nghẽn ở phổi. COPD có thể đe dọa tính mạng, gây khó thở, suy hô hấp và tử vong. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ước tính có 251 triệu ca mắc COPD trên toàn cầu trong năm 2016, chiếm khoảng 12% dân số từ 40 tuổi trở lên. Theo một nghiên cứu khác, Việt Nam là nước có tần suất COPD là 9,4% và xu hướng tiếp tục tăng cao do tình trạng hút thuốc lá, thuốc lào, ô nhiễm môi trường, phơi nhiễm nghề nghiệp cùng với sự già hóa dân số.
Nguyên nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đầu tiên và phổ biến nhất chính là hút thuốc lá hoặc thuốc lào. Theo các nghiên cứu y khoa, tỷ lệ người mắc bệnh COPD do hút thuốc lá cao hơn hẳn so với nhóm bệnh khác. Khoảng 20-30% số người hút trên 20 điếu thuốc lá mỗi ngày sẽ có các triệu chứng sớm hoặc muộn của COPD. Phần lớn bệnh COPD bắt đầu xuất hiện trên 35 tuổi và khoảng 80 – 90% người nghiện thuốc lá đều được chẩn đoán mãn tính. Tuy nhiên, vẫn có những người không hút thuốc lá vẫn có thể mắc COPD do tiếp xúc với môi trường sống, môi trường làm việc bị ô nhiễm, nhiều khói bụi độc hại; Tiền sử mắc các bệnh đường hô hấp như: hen suyễn, viêm phế quản cấp, bệnh lao; Người bị suy giảm miễn dịch, mắc các bệnh lý nhiễm trùng; Yếu tố di truyền: Thiếu men Alpha 1-Antitrypsin là yếu tố gây khí phế thũng ở người hút thuốc lá, tăng cao ở người không hút thuốc lá và người càng lớn tuổi càng dễ mắc COPD.
Các triệu chứng bệnh tắc nghẽn mạn tính thường không rõ ràng và dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp khác cho đến khi xuất hiện tổn thương phổi. Bệnh diễn tiến trầm trọng hơn theo thời gian. Các dấu hiệu ban đầu thường gặp là: Khó thở, thở khò khè, đặc biệt là trong các hoạt động thể chất; Tức ngực; Ho, ho khan, ho có đờm; Sốt nhẹ và cảm giác ớn lạnh; Nhiễm trùng đường hô hấp thường xuyên; Thiếu năng lượng; Sưng phù ở mắt cá chân, bàn chân hoặc chân. Hầu hết người bệnh thường đến cơ sở y tế khi bệnh tiến triển giai đoạn muộn, tình trạng tắc nghẽn đã nặng. Biểu hiện nặng của COPD gồm: Khó thở kéo dài và nặng dần; Thở khò khè, thở rít; Đau tức, nặng ngực; Đau đầu vào buổi sáng; Không đủ sức nói; Móng tay, chân hoặc môi chuyển màu xanh, màu tím; Rơi vào trạng thái lơ mơ; Nhịp tim nhanh, rất nhanh; Mệt mỏi, chán ăn, giảm cân bất thường.
Để phòng ngừa bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và các bệnh lý về đường hô hấp cần thực hiện theo những khuyến cáo sau:
– Không hút thuốc lá, thuốc lào và các chất kích thích khác. Hạn chế tiếp xúc với khói thuốc dù chủ động hay thủ động.
– Đeo khẩu trang khi ra đường, đặc biệt khi tiếp xúc với khói, bụi. Cần đeo bảo hộ lao động khi tiếp xúc với môi trường ô nhiễm. Vệ sinh môi trường sống hợp lý.
– Tránh lạnh đột ngột, vệ sinh mũi họng thường xuyên để đề phòng nhiễm trùng đường hô hấp trên; khi nhiễm trùng đường hô hấp thì cần nhận biết sớm và điều trị ngay.
– Điều trị, kiểm soát tốt bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, hen suyễn.
– Dinh dưỡng và vận động: Xây dựng chế độ dinh dưỡng đảm bảo đầy đủ chất dinh dưỡng, tăng cường sức đề kháng. Đồng thời, tập luyện thể thao thường xuyên để nâng cao thể trạng sức khỏe.
– Khám sức khỏe định kỳ: đây là yếu tố quan trọng giúp phát hiện sớm và kiểm soát COPD. Bệnh nhân phải thường xuyên kiểm tra để xem xét các triệu chứng và can thiệp điều trị khi cần thiết.
Nhìn chung, phương pháp tốt nhất để phòng COPD là tạo môi trường sống trong lành, không khói thuốc lá và bụi bặm để bảo vệ lá phổi. Bên cạnh đó, có thể tiêm chủng các vắc xin cúm, phế cầu khuẩn và khám sức khỏe định kỳ nhằm phát hiện bệnh sớm, giúp quá trình điều trị được dễ dàng và hiệu quả hơn./.
Nguyễn Minh Thời – Trung tâm Y tế Tịnh Biên
