Hỏi: Xin cho biết TCM là bệnh là gì ?
Trả lời: Tay chân miệng (TCM) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, gây ra do các loại vi rút thuộc nhóm đường ruột, gồm có Coxsackie, Echo và các vi rút đường ruột khác, trong đó hay gặp là vi rút đường ruột týp 71 (EV71) và coxsackie A16. Vi rút EV71 có thể gây các biến chứng nặng và gây tử vong. Bệnh thường gặp ở trẻ em, nhất là trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh có thể bị rải rác hoặc bùng phát thành các vụ dịch vào tháng 3- 5 và tháng 9-11 trong năm, nhưng ngày nay bệnh xuất hiện quanh năm.
Hỏi: Bệnh TCM lây truyền như thế nào
Trả lời: Virus TCM lây rất nhanh qua đường miệng và hô hấp. Khi trẻ lành tiếp xúc trực tiếp với trẻ bệnh do nuốt phải nước bọt của trẻ bệnh văng ra trong lúc ho, hắt hơi hoặc cầm nắm đồ chơi, sờ chạm vào các vật dụng đã bị nhiễm khuẩn, lúc ấy virus xâm nhập vào cơ thể qua niêm mạc miệng hay ruột vào hệ thống hạch bạch huyết và từ đó phát triển thành bệnh.
Hỏi: Khi trẻ mắc bệnh TCM có biểu hiện ra sao
Trả lời: Khi tiếp xúc với nguồn bệnh thì trẻ sẽ phát bệnh sau 3- 7 ngày. Bệnh có biểu hiện bằng tổn thương da niêm dưới dạng bóng nước ở các vị trí đặc biệt như miệng, lòng bàn tay, bàn chân, mông và gối. Trẻ có thể sốt nhẹ thoáng qua hoặc sốt cao > 390C; đau họng, chán ăn, chảy nước bọt liên tục, khó ngũ, quấy khóc, thường xuyên giật mình. Ngoài ra, trẻ còn có các biểu hiện như:
– Biểu hiện ở miệng: Đa số là những vết loét đỏ do bóng nước vỡ ra ở vòm họng, niêm mạc má, nướu răng, lưởi;
– Biểu hiện ở da bởi bóng nước hình bầu dục, không đau; khi bóng nước khô để lại vết thâm da. Đôi khi chỉ có loét miệng và ở da không có bóng nước mà chỉ ở dạng chấm hoặc hồng ban.
Trong trường hợp nặng trẻ sẽ co giật, lừ đừ, yếu tay chân, tay chân lạnh và hôn mê. Có thể gây viêm màng não, viêm não, viêm cơ tim, phù phổi cấp dẫn đến tử vong. Trẻ cũng có thể hồi phục sau một thời gian điều trị, nhưng vẫn còn những rối loạn về thần kinh kéo dài.
Hỏi: Chăm sóc trẻ bị TCM tại nhà như thế nào
Trả lời: Với những trẻ bị TCM thể nhẹ (chỉ có mụn nước và loét miệng), có thể chăm sóc và theo dõi điều trị ở nhà.
– Về dinh dưỡng: Cho trẻ uống nhiều nước mát và ăn thức ăn dễ tiêu. Không làm trẻ đau họng thêm bằng cách dùng thìa mềm cho ăn, không cho ngậm vú nhựa, không cho ăn, uống đồ có vị chua hoặc có gia vị.
– Về thuốc: Chỉ dùng theo chỉ định của thầy thuốc, trường hợp sốt dùng thuốc paracetamol để hạ sốt, giảm đau; bù đủ nước cho trẻ nếu có sốt cao; vệ sinh miệng thường xuyên bằng các dung dịch sát khuẩn, có thể súc miệng bằng nước muối loãng nếu trẻ súc được; tại các vị trí bị thương tổn ngoài da, bôi các dung dịch sát khuẩn để tránh bội nhiễm.
– Cách ly và thực hiện vệ sinh thân thể: Cách ly trẻ bị bệnh với các trẻ khác trong nhà. Người lớn khi tiếp xúc và chăm sóc trẻ bị bệnh nên đeo khẩu trang cho mình và cả trẻ, sau khi tiếp xúc nên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch để hạn chế sự lây lan khi phải chăm sóc trẻ lành. Quần áo, tã lót của trẻ bị bệnh nên được ngâm dung dịch sát khuẩn như cloramin B hoặc luộc nước sôi trước khi giặt bằng xà phòng và nước sạch. Vật dụng cá nhân ăn uống của trẻ như bình sữa, ly/cốc uống nước, chén/bát ăn cơm, muỗng ăn… nên được luộc sôi và sử dụng riêng biệt cho từng trẻ. Tắm rửa và vệ sinh nhẹ nhàng thân thể cho bé hằng ngày bằng nước sạch để tránh nhiễm khuẩn.
– Theo dõi sát tình trạng bệnh: Trong 7 ngày kể từ lúc bị bệnh, ngoài việc chăm sóc tại nhà và dùng thuốc theo toa thì hằng ngày nên đưa trẻ đi tái khám để phát hiện sớm những diễn biến bất thường. Bệnh lây lan mạnh nhất trong tuần đầu nhưng vi rút có thể còn tồn tại trong phân vài tháng sau.
Hỏi: Khi nào cần đưa trẻ tới bệnh viện ?
Trả lời: Nếu trẻ mắc TCM có những triệu chứng sau thì cần đưa con tới bệnh viện ngay lập tức để được điều trị kịp thời, tránh các biến chứng nguy hiểm:
– Sốt cao liên tục trên 39 độ, không hạ
– Giật mình, hốt hoảng, thất thần
– Run chi
– Yếu chi
– Trẻ đi đứng loạng choạng
– Trẻ đảo mắt bất thường
– Nôn ói nhiều
– Trẻ quấy khóc nhiều, dỗ không nín
– Co giật
– Thở mệt
Hỏi: Xin cho biết các khuyến cáo phòng, chống bệnh TCM
Trả lời: Bệnh TCM hiện nay chưa có vaccin phòng bệnh và thuốc điều trị đăc hiệu. Để chủ động phòng chống bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo cộng đồng cần thực hiện các biện pháp sau:
– Một là: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy nhiều lần trong ngày (cả người lớn và trẻ em), đặc biệt trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn/cho trẻ ăn, trước khi bế ẵm trẻ, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã và làm vệ sinh cho trẻ.
– Hai là: Thực hiện tốt vệ sinh ăn uống: ăn chín, uống chín; vật dụng ăn uống phải đảm bảo được rửa sạch sẽ trước khi sử dụng (tốt nhất là ngâm tráng nước sôi); đảm bảo sử dụng nước sạch trong sinh hoạt hàng ngày; không mớm thức ăn cho trẻ; không cho trẻ ăn bốc, mút tay, ngậm mút đồ chơi; không cho trẻ dùng chung khăn ăn, khăn tay, vật dụng ăn uống như cốc, bát, đĩa, thìa, đồ chơi chưa được khử trùng.
– Ba là: Thường xuyên lau sạch các bề mặt, dụng cụ tiếp xúc hàng ngày như đồ chơi, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, mặt bàn/ghế, sàn nhà bằng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường.
– Bốn là: Không cho trẻ tiếp xúc với người bệnh hoặc nghi ngờ mắc bệnh.
– Năm là: Sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh, phân và các chất thải của bệnh nhân phải được thu gom và đổ vào nhà tiêu hợp vệ sinh.
– Sáu là: Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh cần đưa trẻ đi khám hoặc thông báo ngay cho cơ quan y tế gần nhất./.
Nguyễn Minh Thời – TTYT thị xã Tịnh Biên
